Cà phê Việt Nam: Củng cố vị thế Robusta bằng chất lượng và giá trị gia tăng

Vị thế được tạo dựng qua nhiều năm

Tại hội nghị tổng kết niên vụ cà phê 2025–2026 do Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) tổ chức ngày 19/10 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Đỗ Hà Nam - Phó Chủ tịch VICOFA, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Intimex Group - đã nhìn lại chặng đường phát triển của ngành cà phê Việt Nam, từ những giai đoạn thị trường khó khăn đến quá trình khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo thông tin được nêu tại hội nghị, xuất khẩu cà phê Việt Nam trong niên vụ 2025–2026 đạt khoảng 8,5 tỷ USD. Sản lượng xuất khẩu tăng khoảng 21% so với niên vụ trước, trong khi giá trị tăng khoảng 1%. Diễn biến này cho thấy kết quả xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào lượng hàng bán ra mà còn chịu tác động đáng kể từ giá cả và cơ cấu sản phẩm.

Đằng sau vị thế hiện nay là quá trình tích lũy kéo dài nhiều năm của người trồng cà phê và doanh nghiệp. Ngành đã trải qua những thời điểm giá xuống thấp, thị trường biến động mạnh, gây áp lực lên hoạt động sản xuất, thu mua và xuất khẩu. Những giai đoạn đó để lại nhiều bài học về quản trị rủi ro, khả năng thích ứng và sự cần thiết phải xây dựng sức cạnh tranh lâu dài.

Ông Nam nhắc lại thời kỳ khủng hoảng cà phê đầu những năm 2000, khi giá cà phê tại Đắk Lắk có thời điểm chỉ còn khoảng 2.800–3.100 đồng/kg. Giá xuống thấp khiến hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn, trong đó có những đơn vị không đủ khả năng trả nợ ngân hàng.

So với giai đoạn đó, giá cà phê hiện nay đã có những bước chuyển đáng kể. Có thời điểm, giá cà phê lên tới 135.000 đồng/kg, giúp cải thiện đáng kể thu nhập của người trồng cà phê. Tuy nhiên, những biến động lớn giữa các chu kỳ giá cũng cho thấy mặt bằng giá cao không phải là điều kiện bảo đảm cho sự phát triển bền vững của toàn ngành.

Khi giá tăng, người trồng có cơ hội cải thiện thu nhập, nhưng doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực về giá nguyên liệu, vốn lưu động và khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là tận dụng cơ hội thị trường mà còn phải chuẩn bị năng lực ứng phó khi điều kiện kinh doanh thay đổi.

Robusta Việt Nam có vai trò ngày càng rõ nét

Theo ông Nam, Robusta Việt Nam ngày càng có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu, đặc biệt đối với các nhà sản xuất cà phê hòa tan. Việc duy trì nguồn cung Robusta góp phần đáp ứng nhu cầu nguyên liệu và yêu cầu phối trộn của các nhà chế biến.

Để củng cố vị thế này, ngành cà phê cần phát huy lợi thế về sản lượng, đồng thời nâng cao chất lượng, đa dạng chủng loại và bảo đảm tính ổn định của nguồn cung. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu chế biến và duy trì quan hệ với khách hàng trong dài hạn.

Thực tế thị trường cho thấy cà phê Việt Nam được tiêu thụ tại những thị trường có khoảng cách địa lý đáng kể. Mỹ là một trong những thị trường đáng chú ý, trong khi Algeria cũng có nhu cầu nhập khẩu cà phê từ Việt Nam, dù nằm tại châu Phi – khu vực có nhiều quốc gia sản xuất cà phê.

Những ví dụ này cho thấy cơ hội thị trường không chỉ được quyết định bởi khoảng cách địa lý hay vị trí của quốc gia xuất khẩu. Doanh nghiệp cần nghiên cứu sâu hơn về nhu cầu, thị hiếu, chủng loại và yêu cầu chế biến của khách hàng tại từng thị trường để xác định sản phẩm phù hợp.

Đối với các nhà chế biến, việc lựa chọn nguồn cung còn phụ thuộc vào đặc tính nguyên liệu, khả năng phối trộn, chất lượng đồng đều và hiệu quả sử dụng. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần xác định rõ lợi thế của Robusta, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng những yêu cầu cụ thể của từng nhóm khách hàng. Đây cũng là cơ sở để mở rộng thị trường và gia tăng khả năng cạnh tranh, thay vì chỉ dựa vào quy mô sản lượng.

Ông Nam cũng cho biết, qua các cuộc trao đổi tại hội nghị cà phê ở châu Âu, ông nhận thấy diễn biến nguồn cung và hoạt động bán hàng tại Việt Nam được các nhà sản xuất, kinh doanh cà phê ở Brazil theo dõi sát sao. Theo ông, những diễn biến này có thể tác động đến tâm lý và quyết định giao dịch của các bên trên thị trường.

Nhận định này cho thấy nguồn cung từ Việt Nam là một trong những yếu tố được thị trường quốc tế quan tâm. Tuy nhiên, quyết định bán hàng của người trồng cà phê tại mỗi quốc gia còn phụ thuộc vào điều kiện sản xuất, giá cả, nhu cầu tài chính và chiến lược kinh doanh.

Cần nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng

Cùng với việc duy trì năng lực cung ứng, phát triển chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm là những hướng đi quan trọng để ngành cà phê Việt Nam gia tăng giá trị. Thay vì chỉ tập trung vào khối lượng xuất khẩu, doanh nghiệp cần khai thác cơ hội ở những phân khúc sản phẩm khác nhau, đồng thời đầu tư vào công nghệ, kiểm soát chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn của khách hàng.

Đối với Robusta, nâng cao giá trị không chỉ nằm ở việc cải thiện chất lượng nguyên liệu mà còn ở khả năng phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu của các nhà chế biến và người tiêu dùng. Khi tham gia sâu hơn vào các công đoạn tạo ra giá trị, doanh nghiệp có thêm cơ hội nâng cao hiệu quả kinh doanh, xây dựng quan hệ lâu dài với đối tác và giảm sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu.

Tuy nhiên, phát triển chế biến sâu cần gắn với khả năng tổ chức nguồn nguyên liệu ổn định. Chất lượng sản phẩm cuối cùng phụ thuộc không chỉ vào công nghệ tại nhà máy mà còn liên quan đến chất lượng nguyên liệu, quy trình thu mua, bảo quản và quản lý trong suốt chuỗi sản xuất. Vì vậy, sự phối hợp giữa người trồng, đơn vị thu mua, doanh nghiệp chế biến và nhà xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng.

Bên cạnh đó, ngành cần rà soát, cập nhật dữ liệu về diện tích, năng suất và sản lượng cà phê nhằm nâng cao độ chính xác trong dự báo thị trường và hoạch định chiến lược phát triển. Dữ liệu đáng tin cậy giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thêm căn cứ đánh giá nguồn cung, xác định nhu cầu đầu tư, xây dựng kế hoạch thu mua và chủ động hơn trong hoạt động chế biến, xuất khẩu.

Từ lợi thế sản lượng đến năng lực cạnh tranh bền vững

Vị thế của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế hôm nay là kết quả của nhiều năm nỗ lực, cùng những bài học và tổn thất mà người trồng cà phê, doanh nghiệp đã trải qua. Những giai đoạn thị trường khó khăn cho thấy việc duy trì sản xuất và kinh doanh không thể chỉ dựa vào diễn biến giá cả, mà cần được hỗ trợ bởi năng lực tổ chức sản xuất, quản trị rủi ro và khả năng thích ứng.

Với Robusta, Việt Nam có cơ hội tiếp tục khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở phân khúc cà phê hòa tan. Để tận dụng cơ hội này, ngành cần chuyển trọng tâm từ lợi thế về quy mô cung ứng sang nâng cao chất lượng, phát triển sản phẩm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các nhà chế biến cũng như khách hàng quốc tế.

Quá trình đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người trồng và doanh nghiệp trong toàn chuỗi cung ứng, từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, thương mại và xuất khẩu. Khi các khâu được tổ chức hiệu quả hơn, cà phê Việt Nam sẽ có thêm cơ sở để nâng cao giá trị sản phẩm, củng cố quan hệ với đối tác và tạo ra giá trị kinh tế lâu dài cho người trồng cà phê cũng như doanh nghiệp.