Các giải pháp đột phá sẽ đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm bán dẫn khu vực

Theo định hướng xuyên suốt là chuyển đổi từ thu hút FDI theo số lượng sang xây dựng hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, có giá trị gia tăng cao, Bắc Ninh có nhiều lợi thế và cả thách thức để thực sự đánh dấu mình trên bản đồ của ngành. Tuy vậy, khoảng cách giữa chiến lược và thực thi còn yêu cầu những giải pháp đột phá để hiện thực hóa tầm nhìn, nâng tầm thành phố trở thành điểm đến trong khu vực.

Rõ ràng và nhất quán – góc nhìn từ nhà đầu tư

Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều tập đoàn công nghệ và bán dẫn hàng đầu thế giới triển khai các dự án đầu tư quy mô hàng tỷ USD tại Việt Nam, ông Bùi Ngọc Tuấn, Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam nhận định tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách là ưu tiên hàng đầu của các nhà đầu tư.

Trong bối cảnh xu hướng đầu tư dịch chuyển theo chuỗi giá trị, nhà đầu tư không chỉ tìm nơi đặt nhà máy mà còn là một hệ sinh thái phục vụ cả thiết kế, đóng gói, kiểm thử và công nghiệp phụ trợ. Với các dự án bán dẫn có vòng đời đầu tư từ 20 đến 30 năm, điều doanh nghiệp quan tâm là tính nhất quán trong quá trình thực thi, áp dụng các ưu đãi và sự rõ ràng trong bối cảnh cải cách thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2).

Tốc độ và tính minh bạch của thủ tục hành chính là một điểm đáng lưu tâm khác. Thời gian cấp phép, giải phóng mặt bằng, thủ tục hành chính và thông quan là những gạch đầu dòng quyết định việc một dự án có nên đầu tư ở Việt Nam hay cân nhắc quốc gia khác. Trao đổi với lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, Deloitte Việt Nam cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của khả năng giải quyết nhanh các vướng mắc và một cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với cộng đồng doanh nghiệp.

“Kinh nghiệm triển khai cho thấy khoảng cách lớn nhất không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi. Giá trị thực tế của một chính sách ưu đãi dù hấp dẫn đến mấy cũng sẽ sụt giảm đáng kể nếu thiếu điều kiện áp dụng rõ ràng hoặc hướng dẫn đồng bộ giữa các cấp”, ông Bùi Ngọc Tuấn chia sẻ. Theo ông, nhà đầu tư không kỳ vọng mọi thứ hoàn hảo. Điều họ cần là sự rõ ràng, nhất quán và một đối tác đồng hành đáng tin cậy khi vướng mắc phát sinh.

Yêu cầu về một hệ sinh thái bền vững

Như đã đề cập, một hệ sinh thái bán dẫn là điều các nhà đầu tư đang tìm kiếm. Tuy nhiên, đây không phải là sản phẩm do một chủ thể đơn lẻ có thể tạo dựng mà là kết quả phối hợp giữa bốn trụ cột: Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức trung gian – tư vấn.

Là hạt nhân của đổi mới sáng tạo, vai trò của cộng đồng doanh nghiệp không dừng ở việc đầu tư vốn mà còn ở việc dẫn dắt việc nội địa hóa chuỗi cung ứng, nâng cấp năng lực cho các nhà cung cấp trong nước. Song song, doanh nghiệp cũng là động lực phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác đào tạo, chuyển giao công nghệ, và tạo cơ hội thực hành cho sinh viên.

Trong bối cảnh nguồn nhân lực là yếu tố được nhắc đến nhiều nhất và cũng là điểm nghẽn đáng lo ngại nhất, mô hình “3 nhà”: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp lại càng cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế hợp tác thực chất tại Bắc Ninh.

Mối quan hệ 3 bên cần được hiện thực hóa thông qua việc xây dựng các phòng thí nghiệm dùng chung, các chương trình đào tạo được thiết kế theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và các trung tâm đổi mới sáng tạo gắn với khu công nghiệp. Ngoài ra, việc căn chỉnh chương trình đào tạo của các trường đại học với nhu cầu kỹ năng cụ thể của ngành là điều kiện then chốt để hiện thực hóa mục tiêu 30.000 kỹ sư cho ngành bán dẫn đến năm 2030.

Cuối cùng, các diễn đàn, hội thảo thường xuyên và thực chất tại địa phương là kênh đối thoại công – tư hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng thực thi chính sách. Khi doanh nghiệp được phản ánh vướng mắc kịp thời, cơ quan quản lý có điều chỉnh chính sách sát với thực tiễn, biến chính sách từ một văn bản tĩnh thành một quá trình cải tiến liên tục.

Khuyến nghị từ Deloitte Việt Nam

Dưới lăng kính xây dựng một hệ sinh thái có khả năng đồng hành lâu dài, nhà đầu tư mong muốn tìm thấy ở Bắc Ninh nói riêng và các địa phương nói chung đường lối chính sách minh bạch, thủ tục thuận lợi, nguồn nhân lực sẵn sàng, chuỗi cung ứng ngày càng hoàn thiện và chính quyền địa phương có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án.

Từ góc nhìn đó, Deloitte kiến nghị một số hành động nhằm gia tăng các điều kiện để trở thành trung tâm sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn của Việt Nam và khu vực.

Tiếp tục xây dựng môi trường đầu tư có tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo cao: Đối với các dự án bán dẫn có vòng đời đầu tư từ 20 đến 30 năm, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là mức ưu đãi mà còn là tính nhất quán trong quá trình thực thi, khả năng giải quyết nhanh các vướng mắc và một cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyển trọng tâm từ thu hút từng dự án sang phát triển hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh: bên cạnh các dự án sản xuất, đóng gói và kiểm thử, Bắc Ninh có thể tiếp tục thu hút các trung tâm R&D, doanh nghiệp thiết kế chip, công nghiệp hỗ trợ, các nhà cung cấp vật liệu, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sức cạnh tranh của một trung tâm bán dẫn không chỉ nằm ở quy mô của một nhà máy mà ở mức độ hoàn chỉnh của toàn bộ chuỗi giá trị.

Ngoài ra, không thể không nhắc đến các các điều kiện đầu tư gắn với phát triển xanh. Với các tập đoàn đa quốc gia phải tuân thủ tiêu chuẩn của khách hàng cuối, cam kết net-zero và tiêu chuẩn ESG đang trở thành điều kiện tiên quyết, buộc địa phương và các bên liên quan hành động nhằm kiến tạo một môi trường đầu tư bền vững.

Tiếp tục tiên phong trong cải cách thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyên biệt cho các dự án công nghệ cao và bán dẫn: trong thực tế, nhiều quyết định mở rộng đầu tư không đến từ việc có thêm một ưu đãi mới mà đến từ niềm tin của nhà đầu tư rằng địa phương có thể phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan. Khi được đồng hành và kịp thời tháo gỡ khó khăn trong suốt quá trình, doanh nghiệp sẽ an tâm đầu tư, vận hành và mở rộng dự án.

Deloitte Việt Nam tin rằng, cuộc cạnh tranh trong ngành bán dẫn sẽ không chỉ giới hạn giữa các quốc gia, mà còn là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái đầu tư. Với những nền tảng đã được xây dựng trong nhiều năm qua, Bắc Ninh hoàn toàn có cơ hội trở thành một trong những trung tâm sản xuất, đóng gói, kiểm thử và từng bước phát triển các hoạt động nghiên cứu, thiết kế bán dẫn quan trọng của Việt Nam và khu vực.