Từ “đỉnh tháp” VNTAX đến bài toán làm dày nền doanh nghiệp Việt Nam

Lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam 2026 (VNTAX 2026) và Tọa đàm “Kiến tạo nguồn lực tăng trưởng quốc gia: Vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu trong kỷ nguyên mới” đã diễn ra ngày 15/9 tại Hà Nội, quy tụ đại diện các doanh nghiệp lớn, chuyên gia kinh tế cùng nhiều khách mời.

Theo dữ liệu VNTAX 200, chỉ 20 doanh nghiệp đứng đầu đã thực nộp 614.000 tỷ đồng vào ngân sách trong năm 2025, tương đương gần 62% tổng số nộp của 200 doanh nghiệp trong danh sách và hơn 23% tổng thu ngân sách cả nước.

Con số này cho thấy sức đóng góp rất lớn của nhóm doanh nghiệp đầu tàu, đồng thời đặt ra một câu hỏi khác. Làm thế nào để Việt Nam có thêm nhiều doanh nghiệp đủ lớn, đủ khỏe, tạo ra những năng lực mới cho nền kinh tế và từng bước gia nhập nhóm đóng góp hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm?

Đây là vấn đề được các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp tập trung thảo luận tại Tọa đàm do PGS,TS. Trần Đình Thiên điều phối, với sự tham gia của bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó Chủ tịch HĐQT MB; ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc; bà Hồ Ngọc Yến Phương, Phó Chủ tịch HĐQT Vietjet và ông Nguyễn Bá Diệp, Đồng sáng lập, Phó Chủ tịch MoMo.

Một “cái tháp rất nhọn”

Theo VNTAX 200, tổng số thực nộp ngân sách năm 2025 của 200 doanh nghiệp dẫn đầu đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 25% so với kỳ xếp hạng trước và tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách quốc gia. Riêng 20 doanh nghiệp đầu bảng đã đóng góp 614.000 tỷ đồng.

Từ những con số này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - dùng hình ảnh một “cái tháp rất nhọn” để mô tả cấu trúc đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp. Top 20 khá cân bằng về số lượng giữa 3 khu vực với 7 doanh nghiệp nhà nước, 6 doanh nghiệp tư nhân và 7 doanh nghiệp có vốn nước ngoài, nhưng phần lớn nguồn thu của cả bảng xếp hạng vẫn tập trung ở nhóm rất nhỏ trên đỉnh.

TS. Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý Thuế Doanh nghiệp lớn cho rằng, bài toán không chỉ nằm ở việc các doanh nghiệp đang dẫn đầu sẽ nộp thêm bao nhiêu. Quan trọng hơn là mở rộng cơ sở thuế và tạo ra thêm nhiều doanh nghiệp khỏe mạnh.

Ông đồng tình với quan điểm “thêm người nộp hơn là thu thêm ở người đang nộp”. Điều này đòi hỏi môi trường kinh doanh, chính sách thuế và chi phí tuân thủ phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tích lũy, đầu tư, đổi mới công nghệ và lớn lên.

Những câu chuyện được chia sẻ tại tọa đàm cũng cho thấy giá trị của một doanh nghiệp dẫn đầu không thể chỉ đo bằng số tiền trực tiếp nộp vào ngân sách.

Doanh nghiệp lớn tạo ra những nguồn lực mới

4 doanh nghiệp tham gia tọa đàm đến từ 4 lĩnh vực khác nhau nhưng đều cho thấy một đặc điểm chung. Khi doanh nghiệp đạt tới quy mô đủ lớn, tác động của họ bắt đầu lan ra ngoài phạm vi hoạt động của chính mình.

Với MB, quá trình chuyển đổi từ một ngân hàng truyền thống sang mô hình doanh nghiệp số đang tạo ra một hạ tầng tài chính phục vụ hàng chục triệu người. Theo bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), ngân hàng hiện có gần 40 triệu khách hàng. Khoảng 90% khách hàng được phục vụ trên nền tảng số, 99% giao dịch thực hiện trên kênh số và khoảng 60% doanh thu đến từ kênh số.

Từ các nền tảng dành cho cá nhân, doanh nghiệp đến Open Banking và Banking-as-a-Service, MB đang đưa dịch vụ ngân hàng vào ngày càng nhiều hệ sinh thái khác.

Theo bà Phượng, doanh nghiệp dẫn đầu không nên chỉ tìm cách làm cho bản thân mình lớn hơn: “Một doanh nghiệp lớn thì tạo ra giá trị cho bản thân doanh nghiệp. Nhưng nếu là một doanh nghiệp kiến tạo, chúng tôi nghĩ rằng doanh nghiệp đó phải tạo ra được những năng lực mang tính lợi thế cạnh tranh cho cả quốc gia”.

Ở lĩnh vực hạ tầng công nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) nhìn nhận tác động của doanh nghiệp dẫn đầu qua khả năng kéo theo đầu tư, sản xuất và việc làm. KBC hiện phát triển hơn 30 khu công nghiệp trên cả nước. Theo ông Tâm, các khu công nghiệp của doanh nghiệp mỗi năm thu hút khoảng 10 tỷ USD vốn FDI, tạo thêm khoảng 75.000 việc làm.

Tuy nhiên, mục tiêu tiếp theo không chỉ là cung cấp địa điểm để các tập đoàn quốc tế sản xuất. Ông Tâm cho rằng Việt Nam cần tiến tới hình thành thêm những sản phẩm của chính doanh nghiệp Việt.

Với Vietjet, giá trị lan tỏa được nhìn từ khả năng mở những dòng chảy mới giữa các thị trường. Theo bà Hồ Ngọc Yến Phương, Phó Chủ tịch HĐQT Vietjet, riêng năm 2025 Vietjet vận chuyển khoảng 745.000 lượt khách giữa Việt Nam và Ấn Độ, tăng 49% so với năm trước và gấp 4 lần năm 2019. Thị trường Australia ghi nhận khoảng 545.000 lượt khách.

Một đường bay mới không chỉ tạo doanh thu cho hãng hàng không. Khi dòng khách hình thành, nhu cầu đối với du lịch, khách sạn, vận tải, thanh toán, thương mại và nhiều dịch vụ khác cũng phát triển theo. Vietjet đang mở rộng sang những mắt xích trước đây Việt Nam còn phải mua nhiều dịch vụ từ nước ngoài như bảo dưỡng tàu bay, đào tạo phi công và kỹ sư, dịch vụ mặt đất hay logistics.

Theo bà Phương, một hãng hàng không có thể phải chi 200-300 triệu USD mỗi năm ra nước ngoài cho dịch vụ kỹ thuật và các hoạt động liên quan.

“Tại sao chúng ta không thu hút nguồn lực đó ở trong nước, hợp tác để giữ số ngoại tệ đó tại Việt Nam?”, bà Phương đặt vấn đề và nhận định, doanh nghiệp kiến tạo giá trị cho quốc gia phải “vượt qua bảng cân đối kế toán và vượt qua giá trị của chính doanh nghiệp đó”.

Trong khi đó, MoMo cho thấy một dạng lan tỏa khác của doanh nghiệp công nghệ. Ông Nguyễn Bá Diệp, Đồng sáng lập, Phó Chủ tịch MoMo, cho rằng, thanh toán chỉ là khâu cuối cùng của một chuỗi hành vi. Giá trị lớn hơn của nền tảng nằm ở khả năng kết nối người dùng với hàng nghìn doanh nghiệp và thay đổi cách các ngành cung cấp dịch vụ.

Trong điện ảnh, theo số liệu được MoMo chia sẻ tại tọa đàm, nền tảng hiện chiếm hơn 50% doanh thu bán vé xem phim tại Việt Nam. Trong du lịch, MoMo từ bán vé máy bay đã mở rộng sang khách sạn, xe buýt, bảo hiểm, kết nối internet và các điểm vui chơi thông qua hợp tác với nhiều doanh nghiệp.

Ở lĩnh vực tài chính, công nghệ giúp người dùng mở tài khoản ngân hàng hay tiếp cận một khoản vay ngay trên nền tảng số với thời gian ngày càng ngắn.

“MoMo có một giấc mơ đơn giản. Là một công ty công nghệ, chúng tôi muốn dùng công nghệ để bình dân hóa dịch vụ tài chính, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ một cách đơn giản và dễ dàng”, ông Diệp chia sẻ.

4 câu chuyện cho thấy nguồn lực tăng trưởng ngày nay không chỉ là vốn hay tài sản. Đó còn là hạ tầng công nghiệp, công nghệ, dữ liệu, đường bay, khả năng kết nối thị trường và những hệ sinh thái cho phép nhiều doanh nghiệp khác cùng phát triển.

Bài toán làm dày nền doanh nghiệp Việt Nam

Theo TS. Nguyễn Văn Phụng, một phần đáng kể số thu lớn hiện nay vẫn gắn với các nguồn lực truyền thống như dầu khí, khoáng sản, đất đai hoặc những ngành chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Tuy nhiên, cơ cấu nguồn thu đang thay đổi khi doanh nghiệp mở rộng sang sản xuất, chế biến, logistics, dịch vụ và những ngành nghề có giá trị gia tăng cao hơn.

Đây cũng là điểm gặp nhau trong câu chuyện của 4 doanh nghiệp tại tọa đàm. Một khu công nghiệp kéo theo nhà máy và nhà cung cấp. Một ngân hàng đưa vốn và dịch vụ số tới hàng triệu khách hàng. Một hãng hàng không mở thị trường và kéo theo cả chuỗi dịch vụ. Một nền tảng công nghệ tạo không gian để hàng nghìn doanh nghiệp cùng tiếp cận người tiêu dùng.

Nói cách khác, một doanh nghiệp lớn có khả năng làm cho nhiều chủ thể khác cùng lớn lên.

VNTAX 200 năm nay đã có 26 doanh nghiệp nộp ngân sách trên 10.000 tỷ đồng, tăng thêm 9 doanh nghiệp so với kỳ xếp hạng trước. Riêng khu vực tư nhân có 8 doanh nghiệp vượt mốc này, gấp đôi một năm trước.

Nhưng để bảng xếp hạng năm 2030 có thêm nhiều doanh nghiệp ở những nấc cao hơn, nền kinh tế không thể chỉ kỳ vọng các “đỉnh tháp” hiện tại tiếp tục cao lên. Doanh nghiệp cần có điều kiện đổi mới sáng tạo, đầu tư chiều sâu, mở rộng sản xuất kinh doanh và ứng dụng khoa học công nghệ. Khi số doanh nghiệp khỏe mạnh tăng lên, cơ sở thuế cũng rộng hơn và nguồn thu ngân sách có điều kiện trở nên bền vững hơn.

Đó cũng là câu chuyện lớn phía sau gần 1 triệu tỷ đồng của VNTAX 200. Muốn tạo ra thêm những khoản đóng góp hàng nghìn, hàng chục nghìn tỷ đồng trong tương lai, trước hết Việt Nam cần tạo ra thêm những doanh nghiệp lớn, những hệ sinh thái khỏe và những năng lực mới cho nền kinh tế.