Xây dựng Luật Thương mại điện tử: Cần đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên

Cần thiết cho thị trưởng “tỷ đô”

Chiều ngày 5/9, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật TMĐT.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh, trong hơn một thập kỷ qua, TMĐT đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Năm 2024, quy mô thị trường đạt trên 25 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng ở mức 18-25% mỗi năm, nằm trong nhóm phát triển nhanh nhất khu vực. Các hoạt động mua bán, thanh toán, logistics và dịch vụ số đang ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống, thay đổi cách thức kinh doanh và tiêu dùng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng kéo theo nhiều thách thức như quyền lợi người tiêu dùng, quản lý hoạt động livestream bán hàng, vấn đề hàng giả, hàng nhái…

Những vấn đề đó đòi hỏi một khung khổ pháp lý toàn diện, đồng bộ và khả thi. Việc xây dựng một văn bản pháp luật cấp Luật trong lĩnh vực TMĐT vì thế là hết sức cần thiết”, ông Tuấn khẳng định.

Cũng theo ông Tuấn, hệ sinh thái TMĐT hiện nay rất đa dạng và phức tạp: từ các nền tảng công nghệ lớn, các thương hiệu uy tín đến hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ lẻ; từ doanh nghiệp logistics, thanh toán đến dịch vụ livestream, tiếp thị liên kết…

Sự đa dạng này khiến công tác xây dựng pháp luật trở nên thách thức, bởi mỗi quy định ban hành không chỉ tác động đến một nhóm đối tượng, mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển chung của cả ngành.

“Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho rằng việc thiết kế chính sách cần hài hòa giữa mục tiêu quản lý, bảo vệ người tiêu dùng và yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững của hệ sinh thái…”, đại diện VCCI lưu ý.

Mới giải quyết những tồn tại ngắn hạn

Theo đại diện Ban soạn, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, Bộ Công Thương, có 4 mục tiêu xây dựng Luật, đó là: Thể chế hóa chủ trương đường lối; Giải quyết các tồn tại, vướng mắc (hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống thất thu thuế...); Điều chỉnh các vấn đề, hiện tượng xu hướng mới xuất hiện trong TMDT; Thúc đẩy TMĐT phát triển xanh, bền vững.

Dự thảo có 8 chương, 50 điều, trong đó đề cập đến nhiều vấn đề đang rất nóng hiện nay như: Giao kết hợp đồng trong TMĐT; Các loại hình và trách nhiệm của chủ thể trong hoạt động TMĐT; Hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài; Trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT; Phát triển TMĐT; Ứng dụng công nghệ trong quản lý hoạt động TMĐT; Giải quyết tranh chấp, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động TMĐT.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chính sách và Phát triển Tuyền thông (IPS) cho rằng, Dự thảo đã giải quyết tốt những thách thức trong ngắn hạn, đó là: Niềm tin trên thị trường (hàng giả, hàng lậu, bom hàng…) và câu chuyện thất thoát thuế.

Tuy nhiên những thách thức dài hạn (thiếu tính cạnh tranh, tồn tại độc quyền; Hiệu quả phát triển lan tỏa từ sàn đến các chủ thể khác trong hệ sinh thái hạn chế; Thiếu tính bao trùm...) cần được tiếp tục hoàn thiện trong dự thảo.

Viện trưởng IPS cũng bày tỏ băn khoăn, với dự luật này, người bán hàng nhỏ lẻ sẽ đi về đâu? Thị trường ngày cảng tập trung hóa và khép kín, cơ hội nào cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và start- up?

Đồng thời, ông Đồng đề nghị Luật TMĐT phải tạo hệ sinh thải mở và "chuẩn hóa" thị trường có lộ trình.

Mạng xã hội cũng có trách nhiệm như sàn TMĐT?

Một trong những vấn đề đang gây nhiều tranh cãi là quy định mạng xã hội có hoạt động TMĐT (Facebook, TikTok…) có trách nhiệm giống như chủ quản nền tảng TMĐT.

Luật sư Trần Mạnh Hùng - Giám đốc Công ty Luật TNHH quốc tế BMVN phân tích: Mạng xã hội chỉ là nơi chia sẻ thông tin, không có khả năng kiểm soát được hoạt động mua bán của các bên, nằm ngoài nền tảng TMĐT, và nền tảng cũng không thu phí của hoạt động mua bán này.

“Đây là vấn đề Ban sọan thảo cần cân nhắc khi quy định trách nhiệm của mạng xã hội trong hoạt động TMĐT…”, Luật sư đề nghị.

Đại diện sàn Chotot.vn, bà Trần Hoàng Ly cho biết, khác với các sàn TMĐT khác, 80% người giao dịch trên sàn này là cá nhân và chủ yếu là thanh lý hàng đã qua sử dụng.

“Theo dự thảo luật, cá nhân có đồ thanh lý có phải đổi tượng điều chỉnh không? Yêu cầu hóa đơn chứng từ đối với hàng thành lý (ví dụ đồng hồ hay điện thoại cũ…) là rất khó”, bà Ly phản ánh.

Ngoài ra việc yêu cầu VNeID định danh tài khoản là rất khó vì họ chỉ thanh lý một vài món đồ cũ. Dự thảo cũng quy định trách nhiệm của sản TMĐT là yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ chứng minh, trong trường hợp họ cung cấp sai, sàn TMĐT có liên đới chịu trách nhiệm không?

Liên quan đến trách nhiệm bảo đảm người dùng được quyền lựa chọn dịch vụ hỗ trợ TMĐT quy định tại dự thảo, đại diện pháp chế của Tổng Công ty Cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post) cho rằng, quy định như dự thảo đang làm hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Đại diện Viettel Post đề nghị sửa lại “Không được cản trở, hạn chế người dùng thực hiện quyền lựa chọn tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán và dịch vụ logistics hỗ trợ TMĐT”.

TS. Nguyễn Minh Thảo, nguyên Trưởng ban Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (CIEM) dẫn Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 trong đó Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2025 trên 50% doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nền tảng số, đến năm 2030, con số này là 70%.

Theo bà Thảo, Luật TMĐT phải đạt được mục tiêu nuôi dưỡng hệ sinh thái, ngoài người tiêu dùng (đã có Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Cạnh tranh…) còn có các doanh nghiệp.

“Do vậy, để giải bải toán người bán hàng nhỏ lẻ, Luật cần quy định quy mô như thế nào thì phải bán hàng trên sàn TMĐT, đầy cũng là lời giải cho bài toán thuế”, nguyên Trưởng ban Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (CIEM) đề xuất.