Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến Dự án Luật Thương mại điện tử

Trình bày tờ trình của Chính phủ về Dự thảo Luật Thương mại điện tử, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, sự xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh mới, đa dạng về mặt chủ thể, phức tạp về mặt bản chất và từ thực tiễn quản lý nhà nước trong lĩnh vực TMĐT, dẫn đến các chính sách, quy định về TMĐT của nước ta đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế như hệ thống pháp luật về TMĐT còn thiếu tính thống nhất, toàn diện, các mô hình TMĐT mới chưa có quy định điều chỉnh riêng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ, vấn đề hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng chưa được kiểm soát triệt để, hoạt động TMĐT xuyên biên giới phát triển nhanh chóng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều phức tạp.

Bên cạnh đó, nhu cầu cấp thiết phát triển TMĐT của kinh tế tư nhân, xu hướng phát triển TMĐT theo hướng xanh và bền vững, sự cần thiết đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền cho địa phương trong lĩnh vực TMĐT. Ngoài ra, Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để phù hợp với xu thế chung của thế giới, Việt Nam rất cần xây dựng Luật TMĐT để điều chỉnh toàn diện lĩnh vực này, góp phần bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, và tạo động lực để Việt Nam phát triển kinh tế số.

Trên tinh thần đó, dự thảo Luật có 8 nội dung sửa đổi, bổ sung các quy định so với hạ tầng pháp luật hiện hành, cụ thể:

(i) Bổ sung định vị pháp lý toàn diện các mô hình hoạt động TMĐT, từ việc bán hàng và cung cấp dịch vụ trực tiếp đến mô hình bán hàng nhiều bên tham gia, tăng cường các trách nhiệm của chủ quản nền tảng TMĐT trong việc rà soát, thông tin, hỗ trợ thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khiếm khuyết, bảo vệ người tiêu dùng, lưu trữ thông tin giao dịch vụ phục vụ thanh tra, kiểm tra.

(ii) Mở rộng trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội có hoạt động TMĐT; Bổ sung điều chỉnh đối với các nền tảng tích hợp đa dịch vụ; Bổ sung các trách nhiệm pháp lý của chủ quản nền tảng này trong việc ngăn chặn nguy cơ lạm dụng vị thế độc quyền, thao túng thuật toán gây thiệt hại, đảm bảo thúc đẩy đổi mới lành mạnh trong hệ sinh thái số.

(iii) Bổ sung việc định danh người bán trong nước qua VNeID và người bán nước ngoài thông qua giấy tờ chứng minh tính hợp pháp nhằm định danh chính xác người bán và minh bạch các giao dịch qua TMĐT.

(iv) Bổ sung trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động bán hàng livestream, tiếp thị liên kết trong việc định danh, minh bạch thông tin, lưu trữ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

(v) Bổ sung trách nhiệm của chủ quản nền tảng TMĐT nước ngoài trong việc thành lập hoặc ủy quyền cho pháp nhân tại Việt Nam có đầy đủ năng lực pháp lý, nhân sự và kỹ thuật để giải quyết các tranh chấp cho người tiêu dùng, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong việc rà soát, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật.

(vi) Bổ sung trách nhiệm tối thiểu khi tham gia hoạt động TMĐT của các chủ thể cung cấp các dịch vụ hỗ trợ TMĐT (hạ tầng kỹ thuật, logistics, thanh toán, dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử trong thương mại…); Bổ sung cơ chế phản ứng nhanh của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc yêu cầu các chủ thể cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT dừng hợp tác với các nền tảng TMĐT (bao gồm nền tảng TMĐT xuyên biên giới) vi phạm pháp luật.

(vii) Quy định các yếu tố đặc thù trong giao kết hợp đồng điện tử có chức năng đặt hàng trực tuyến: Phải có cơ chế cho phép người mua rà soát, sửa đổi các nội dung trước khi đặt hàng, và đảm bảo khả năng truy cập về sau từ tài khoản của người mua để đảm bảo người mua có thể giải quyết tranh chấp có thể phát sinh; Quy định về hợp đồng tự động trong TMĐT và trách nhiệm của các bên trong giao kết hợp đồng tự động.

(viii) Bổ sung quy định phát triển thị trường TMĐT, bao gồm trong nước và xuất khẩu; Một số cơ chế, chính sách đặc thù cho TMĐT dành cho đối tượng yếu thế, vùng sâu, vùng xa, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, hộ kinh doanh.

Về việc đơn giản, cắt giảm các thủ tục hành chính trong lĩnh vực này, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, theo quy định của dự thảo luật, có 18 thủ tục hành chính, trong đó có 9 thủ tục hiện hành, giảm 6 thủ tục, giảm 40% với quy định.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thương mại điện tử, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định đa số ý kiến Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với sự cần thiết, cơ sở chính trị, cơ sở thực tiễn và mục tiêu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về TMĐT như đã nêu tại Tờ trình số 729 của Chính phủ, đồng thời nhấn mạnh thêm các nguyên tắc trong định hướng hoàn thiện nội dung dự án Luật này.

Theo đó, dự án Luật TMĐT cần thể chế hóa đầy đủ quan điểm chỉ đạo, đường lối, nhiệm vụ, giải pháp về đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tại các văn kiện của Đảng mà trực tiếp nhất là Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW; Thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Bộ, ngành, địa phương theo tinh thần của Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị và phù hợp với tính chất đặc thù của hoạt động TMĐT; Hồ sơ dự án Luật đáp ứng yêu cầu theo quy định tại khoản 3 Điều 37 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; dự án Luật cần kế thừa quy định tại các điều ước quốc tế có liên quan; Tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành hoặc bổ sung, quy định rõ tại dự thảo Luật này theo hướng phòng ngừa để bảo đảm yếu tố quốc phòng, an ninh.

Bên cạnh, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần tiếp tục hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, khái niệm hoạt động TMĐT, nguyên tắc áp dụng pháp luật.

Góp ý cụ thể vào dự thảo Luật, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy đánh giá cao nỗ lực Bộ Công Thương xây dựng hành lang pháp lý cho lĩnh vực thương mại điện tử, đây là lĩnh vực khó, do có sự đan xen nhiều lĩnh vực khác nhau. Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết, quan điểm của Uỷ ban đồng tình với các ý kiến của cơ quan thẩm tra đồng thời nhấn mạnh, cần định vị vị trí luật thương mại điện tử trong hệ thống pháp luật, để không “va chạm” với các luật khác có liên quan. Lấy dẫn chứng cụ thể, Chủ nhiệm Lê Quang Huy cho biết, cả dự thảo Luật Thương mại điện tử và Luật Chuyển đổi số đều sẽ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10 sắp tới, trong đó, có một số nội dung trùng lắp như kinh tế số nền tảng, do đó đề nghị cơ quan soạn thảo lưu ý rà soát.

Về vấn đề an ninh an toàn không gian mạng trong hoạt động thương mại điện tử, Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới nhấn mạnh, hoạt động TMĐT trên thực tế đặt ra yêu cầu phải đảm bảo an ninh mạng, an toàn thông tin, việc kiểm soát các hàng hoá, giao dịch kinh doanh có điều kiện hoặc hàng hoá cấm kinh doanh theo quy định của pháp luật thì cần nghiên cứu một cách chi tiết, thận trọng.

Góp ý vào dư thảo Luật Thương mại điện tử, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét điều chỉnh theo hướng, để phát triển quản lý hoạt động thương mại điện tử, yêu cầu đảm bảo hạ tầng số, hạ tầng thương mại điện tử quốc gia, hỗ trợ phát triển hạ tầng số, hạ tầng thương mại điện tử ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn là yêu cầu cấp thiết. Đề nghị bổ sung cụm từ “xây dựng hạ tầng” và sửa cụm từ “vùng sâu vùng xa” thành “miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn”.

Kết luận phiên thảo luận, thay mặt Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đánh giá cao Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động, khẩn trương chuẩn bị hồ sơ dự án Luật Thương mại điện tử bảo đảm đầy đủ, đúng tiến độ. Đồng thời đánh giá cao báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính, phân tích sâu sắc và có ý kiến đối với các nội dung, vấn đề cụ thể để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Để bảo đảm chất lượng trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ quan điểm chỉ đạo, đường lối, nhiệm vụ, giải pháp tại các Nghị quyết của Bộ Chính trị như: Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời bám sát theo Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.