Giải ngân Chương trình mục tiêu quốc gia còn chậm, đề xuất thống nhất 4 chương trình thành một

Theo Bộ Tài chính, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương để thực hiện các CTMTQG năm 2026, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang tiếp tục hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai thực hiện.

Tuy nhiên, tốc độ giải ngân thực tế vẫn rất thấp. Đối với nguồn vốn thuộc giai đoạn 2026-2030, đến hết tháng 7, vốn đầu tư công mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, đạt khoảng 0,5% kế hoạch; kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.

Như vậy, vấn đề hiện nay không nằm ở việc thiếu nguồn lực, mà trước hết là nguồn lực chưa thể chuyển hóa thành khối lượng thực hiện và kết quả đầu tư.

Điểm nghẽn từ khâu giao kế hoạch, phân bổ vốn

Bộ Tài chính cho biết tiến độ giải ngân thấp do phần lớn các chương trình vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.

Điều này cho thấy một nghịch lý: nguồn vốn đã được Quốc hội quyết nghị, nhưng để dòng tiền thực sự đi vào dự án lại phải trải qua nhiều bước về hoàn thiện cơ chế, xây dựng phương án phân bổ và giao vốn.

Đến nay, một số chương trình vẫn đang tiếp tục hoàn thiện văn bản hướng dẫn. Trong đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực hiện.

Bộ Tài chính cho biết ngay sau khi nhận được phương án phân bổ của các bộ đủ điều kiện theo quy định, Bộ sẽ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch vốn năm 2026 cho các chương trình.

Vốn năm 2025 kéo dài cũng chưa giải ngân hết

Không chỉ nguồn vốn của giai đoạn mới đang chậm, phần vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được phép kéo dài sang năm 2026 cũng còn một khối lượng đáng kể phải tiếp tục xử lý.

Theo Bộ Tài chính, tổng nguồn vốn được theo dõi thực hiện kéo dài khoảng 18.232 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng. Đến cuối tháng 7, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài mới giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán.

Mặc dù kết quả này tích cực hơn so với những tháng đầu năm, Bộ Tài chính vẫn đánh giá cần tiếp tục đẩy nhanh tiến độ để bảo đảm hoàn thành giải ngân trong năm 2026.

Một trong những khó khăn là một số địa phương còn lúng túng trong xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn theo quy định.

Gỡ “nút thắt” ở dự án mới khó hơn ở khâu vốn

Ngay cả khi thủ tục phân bổ vốn được hoàn tất, quá trình triển khai dự án vẫn còn nhiều vấn đề có thể ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân.

Theo Bộ Tài chính, các dự án đang gặp khó khăn trong xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư.

Đặc thù của các CTMTQG cũng khiến việc triển khai khó khăn hơn khi nhiều dự án thực hiện tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, địa hình phức tạp. Cùng với đó, thời tiết mùa mưa tiếp tục tác động đến tiến độ thi công và giải ngân.

Như vậy, nếu chỉ thúc giải ngân bằng mệnh lệnh hành chính mà không xử lý những vướng mắc ở từng khâu thì nguy cơ dồn áp lực vào những tháng cuối năm vẫn còn lớn.

Áp lực tăng tốc trong những tháng cuối năm

Với tỷ lệ giải ngân mới đạt 0,5% đối với vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026-2030 sau 7 tháng, quỹ thời gian còn lại của năm không còn nhiều để hoàn thành khối lượng vốn được giao.

Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương hoàn thành việc phân bổ, giao dự toán, bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng; đồng thời đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài. Cùng với đó là tăng cường kiểm tra, tháo gỡ khó khăn để bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực và hoàn thành các mục tiêu của các CTMTQG.

Đáng chú ý, yêu cầu đẩy nhanh giải ngân diễn ra song song với quá trình nghiên cứu phương án thống nhất 4 CTMTQG thành một CTMTQG tổng thể. Mục tiêu của phương án này là nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực và tăng cường phân cấp cho địa phương.

Điều này cho thấy bài toán hiện nay không chỉ là giải ngân bao nhiêu, mà còn là làm thế nào để nguồn lực được phân bổ đúng, thủ tục được rút ngắn và địa phương có đủ quyền chủ động để tổ chức thực hiện.

Trong bối cảnh nguồn vốn đã được bố trí nhưng giải ngân còn rất thấp, việc tháo gỡ các điểm nghẽn ngay từ khâu giao kế hoạch, phân bổ vốn và hướng dẫn thực hiện sẽ quyết định khả năng đưa nguồn lực của các CTMTQG vào thực tế trong những tháng còn lại của năm.