Giải pháp nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành công nghiệp ô tô Việt Nam

Xu thế tất yếu của thế giới

Theo GS,TS. Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng giáo sư Nhà nước, lịch sử các cuộc cạnh tranh, chiến tranh thương mại giữa các quốc gia trên thế giới thường bắt đầu căng thẳng chính từ ngành công nghiệp ô tô và kéo dài cho đến ngày nay. Ngay cả với các quốc gia phát triển, ngành công nghiệp ô tô vẫn là một lĩnh vực có cuộc chiến cạnh tranh rất gay gắt. Mặc dù công nghiệp ô tô không phải là ngành trụ cột của tất cả các quốc gia, nhưng cuộc chiến này luôn diễn ra một cách căng thẳng.

Lý do của điều này có lẽ xuất phát từ việc sản phẩm ô tô là một sản phẩm rất gần gũi với cuộc sống và tiêu dùng của mọi người dân. Mọi người đều cần đến những sản phẩm tiêu dùng này, chúng dần trở thành sản phẩm thiết yếu và nhu cầu ngày càng tăng lên chứ không hề giảm đi. Đó là một xu thế phát triển tất yếu.

Bên cạnh đó, khi ngành công nghiệp ô tô phát triển sẽ tác động và thúc đẩy rất nhiều ngành khác cùng phát triển. Điều này tạo ra một hệ sinh thái, không chỉ về công ăn việc làm, mà còn thúc đẩy phát triển sản phẩm và công nghệ. Chính vì những yếu tố đó, các quốc gia đều mong muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô và phải thỏa mãn những tiêu chuẩn riêng của mình để tạo ra không chỉ thương hiệu riêng, mà còn là sản phẩm đặc trưng.

"Chủ trương của Việt Nam cũng là phát triển ngành công nghiệp ô tô theo hướng nội địa hóa, đây là một xu thế tất yếu mà thế giới đang phát triển và theo đuổi", GS,TS. Hoàng Văn Cường nhận định.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương, Bộ Công Thương cũng cho rằng, sản phẩm ô tô tác động đến mọi mặt đời sống kinh tế xã hội và mọi người dân. Năm 2024, tổng sản phẩm ô tô tiêu thụ tại thị trường Việt Nam đã đạt 580.000 chiếc, bao gồm cả nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước. Dựa trên các dự báo về nhu cầu thị trường ô tô, con số 900.000 đến 1 triệu xe vào năm 2030-2035 là hoàn toàn khả thi, với tốc độ tăng trưởng dự kiến khoảng 12-15% mỗi năm. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của thị trường, đòi hỏi ngành công nghiệp ô tô phải phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao đó.

TS. Ngô Nhật Thái, chuyên gia trong ngành sản xuất ô tô bổ sung thêm, ngành công nghiệp ô tô không chỉ phục vụ cho dân sinh, mà còn cho cả quốc phòng và rất nhiều ngành khác nữa.

Tuy nhiên, TS. Ngô Nhật Thái trăn trở vì tỉ lệ nội địa hóa ngành này còn hơi thấp. Theo thống kê, Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 10% đối với dòng xe 5 chỗ ngồi, xe du lịch cỡ nhỏ. Còn xe chuyên dùng hoặc xe tải, xe buýt, tỉ lệ có thể cao hơn, tới 40%, coi như đã đạt được mục tiêu mà Nhà nước đề ra cho đến năm 2020. Nhưng tỉ lệ cho dòng xe con quá thấp, đặc biệt là so với các nước lân cận như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia.

Tham gia tọa đàm theo hình thức trực tuyến, TS. Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế) cũng cho rằng, việc phát triển công nghiệp ô tô sẽ kéo theo phát triển công nghiệp phụ trợ, điều này sẽ giải quyết được công ăn việc làm, cũng như các quan hệ khác.

Giải pháp để nâng tỉ lệ nội địa hóa ngành công nghiệp ô tô đạt tối thiểu 60%

Với vai trò quan trọng của ngành công nghiệp ô tô đối với nền kinh tế, việc tập trung nâng cao năng lực và tỷ lệ nội địa hóa là nhiệm vụ cấp bách. Do đó, tại tọa đàm, các chuyên gia đã đưa ra nhiều giải pháp, hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên tối thiểu 60%, với lộ trình rõ ràng để đạt 70-80% tùy theo từng phân khúc.

Theo TS. Ngô Nhật Thái để thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô trong nước, cần phải giải quyết bài toán về giá thành sản phẩm. Hiện tại, giá ô tô tại Việt Nam vẫn cao hơn nhiều so với thế giới, khiến việc xuất khẩu gần như không khả thi. Muốn thay đổi điều này, các nhà sản xuất phải tập trung vào việc nội địa hóa sản phẩm thật mạnh mẽ. Các doanh nghiệp cần có chính sách khuyến khích để các nhà cung cấp, đối tác nước ngoài đưa dây chuyền sản xuất và hệ thống sản xuất của họ vào Việt Nam. Khi đó, chi phí sản xuất sẽ giảm đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu. Do đó, Nhà nước cần có những chính sách ưu đãi hợp lý, đặc biệt là với những doanh nghiệp đạt được sản lượng xuất khẩu cao. "Đây là yếu tố tiên quyết để doanh nghiệp giảm giá thành và cạnh tranh trên thị trường quốc tế", TS. Ngô Nhật Thái cho biết.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực cho ngành luyện kim trong nước. Mặc dù đã có các công ty sản xuất thép lớn, nhưng họ chưa thể đáp ứng nhu cầu sản xuất ô tô do số lượng đặt hàng quá ít. Dẫn đến, hầu hết các kim loại và linh kiện, kể cả thép làm thân vỏ xe, đều phải nhập khẩu. Vì vậy, việc thu hút đầu tư nước ngoài để phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, đặc biệt là luyện kim là vô cùng quan trọng.

Theo TS. Ngô Nhật Thái, để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam phát triển bền vững, không chỉ để phục vụ thị trường trong nước mà còn để xuất khẩu, cần có sự phối hợp giữa chính sách của Nhà nước và nỗ lực của doanh nghiệp. Tập trung vào nội địa hóa và phát triển công nghiệp phụ trợ chính là chìa khóa để giảm giá thành sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Phụng cũng cho rằng, nội địa hóa ô tô thì không chỉ trông chờ vào các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô mà còn phải trông chờ vào cả các nhà sản xuất phụ tùng là những đơn vị phụ trợ cho công nghiệp ô tô. Cần có các chính sách về đầu tư, chính sách ưu đãi để thu hút các nhà sản xuất nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. "Nếu đưa họ vào được thì chúng ta giải quyết được cả hai bài toán, hai yêu cầu. Một là nâng được tỉ lệ nội địa hóa đối với ô tô tiêu dùng trong nước, đồng thời cũng mở ra ngành công nghiệp phụ trợ để cung cấp cho thế giới khi họ có nhu cầu và chúng ta có đủ năng lực sản xuất", TS. Nguyễn Văn Phụng nêu quan điểm.

GS, TS. Hoàng Văn Cường nêu quan điểm, chính sách cho một lĩnh vực nào đó không có nghĩa rằng chỉ bó gọn trong đó, mà phải phát triển rộng ra cho cả một nền tảng trong nước. Phải hướng đến thực hiện nội địa hóa hay làm chủ trong một số lĩnh vực mang tính chất nền tảng, mang tính chất hệ thống. Để làm được điều này, ngoài năng lực của doanh nghiệp trong nước, thì rất cần sự hỗ trợ của nhà nước để doanh nghiệp lớn mạnh.

"Chính sách ưu đãi đừng ngại có thể sẽ bảo hộ hay làm cho một hoặc vài hãng nào đó, một công ty, doanh nghiệp nào đó mạnh lên, quan trọng nhất là họ có tuân thủ được tiêu chuẩn không? Tiêu chuẩn, quy chuẩn về mặt chất lượng phải là cấp quốc tế, để xuất khẩu chứ không phải chỉ để bán trong nước", GS, TS. Hoàng Văn Cường gợi ý và nhấn mạnh: "Chính sách đó sẽ là trọng tâm để chúng ta hướng đến, làm lại một thị trường ô tô phát triển mới với tiềm năng rất lớn. Phải bắt buộc các doanh nghiệp trong nước đứng lên, bắt tay với các doanh nghiệp nước ngoài và phải làm chủ được công nghệ. Chúng ta phải dựa vào khoa học công nghệ, không còn cách nào khác".

Ở góc độ tiêu thụ xe và GDP trên đầu người trong 10 năm tới, TS. Ngô Nhật Thái nhận định, các chính sách ngày hôm nay để thúc đẩy sản xuất nội địa hóa ô tô thì phải nghĩ cho tương lai trong 10 năm tới. Khi đó, sản lượng xe tiêu dùng trong nước có thể rất nhanh đạt con số 1 triệu xe/năm, dung lượng thị trường đủ lớn để chúng ta nghĩ đến nội địa hóa phát triển.

"Cùng với đó, cần tập trung vào khoa học công nghệ. Cần phải có những chính sách với các nhà khoa học công nghệ trong nước để có những công nghệ riêng của mình thì lúc đó ngành ô tô của Việt Nam mới có thể phát triển được. Nếu chúng ta nếu không tập trung vào những công nghệ mới của ngành ô tô thì chúng ta cứ suốt đời đi lẽo đẽo theo nước ngoài", TS. Ngô Nhật Thái nêu quan điểm.