Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi): Tăng cường bảo vệ người gửi tiền và an toàn hệ thống

Nội dung sửa đổi toàn diện, có tính đột phá

Trình bày tờ trình của Chính phủ về Dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi), Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Thị Hồng cho biết, việc xây dựng Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) sửa đổi xuất phát từ yêu cầu chính trị - pháp lý và thực tiễn cấp thiết. Về chính trị - pháp lý, đây là nhiệm vụ đã được đặt ra trong Kế hoạch 81/KH-UBTVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để thể chế hóa Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Luật sửa đổi cũng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tư nhân và các chiến lược phát triển ngành ngân hàng, bảo hiểm tiền gửi.

Sau 12 năm thực thi, Luật BHTG năm 2012 đã đạt nhiều kết quả, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ người gửi tiền và ổn định hệ thống TCTD. Tuy nhiên, thực tiễn đã bộc lộ những bất cập cần khắc phục. Điều này đặt ra yêu cầu sửa đổi, bổ sung Luật BHTG để thống nhất với quy định của Luật này và có cơ sở để Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam thực hiện hiệu quả nhiệm vụ được giao.

Xuất phát từ các yêu cầu đó, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết, Chính phủ giao NHNN chủ trì xây dựng hồ sơ chính sách, lấy ý kiến các cơ quan liên quan, tiếp thu và giải trình đầy đủ. Bộ Tư pháp đã thẩm định dự án, Chính phủ họp chuyên đề pháp luật và thống nhất trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 10 khóa XV.

Theo Thống đốc Nguyễn Thị Hồng, dự thảo gồm 8 Chương, 44 điều, trong đó sửa đổi 28 điều, bổ sung 7 điều, bãi bỏ 2 điều và giữ nguyên 9 điều. Nội dung sửa đổi toàn diện, có tính đột phá, nổi bật ở một số nhóm chính sau:

Thứ nhất, bổ sung quyền và nghĩa vụ của tổ chức BHTG. Tổ chức BHTG được quyền kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch do NHNN giao; được vay đặc biệt từ NHNN; tham gia sâu vào quá trình cơ cấu lại TCTD, như cử nhân sự đủ điều kiện vào ban lãnh đạo các quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) kiểm soát đặc biệt, tham gia đánh giá phương án cơ cấu, mua trái phiếu dài hạn của TCTD nhận chuyển giao bắt buộc, hoặc cho vay đặc biệt các tổ chức tham gia BHTG.

Thứ hai, cơ chế phí BHTG linh hoạt. Dự thảo cho phép Thống đốc NHNN quy định mức phí đồng hạng hoặc phân biệt tùy đặc thù từng giai đoạn, đồng thời bổ sung cơ chế tạm hoãn nộp phí với TCTD đang kiểm soát đặc biệt, nhằm hỗ trợ phục hồi tài chính nhưng vẫn bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả.

Thứ ba, đẩy nhanh thời điểm và nâng hạn mức chi trả bảo hiểm. Nghĩa vụ chi trả bảo hiểm có thể phát sinh sớm hơn - ngay khi phương án phá sản được phê duyệt, NHNN xác nhận chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả hoặc đình chỉ nhận tiền gửi khi lỗ lũy kế vượt 100% vốn điều lệ. Trong trường hợp đặc biệt, Thống đốc NHNN có thể quyết định chi trả toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm. Những quy định này tăng đáng kể khả năng bảo vệ người gửi tiền, ngăn ngừa nguy cơ đổ vỡ dây chuyền.

Thứ tư, mở rộng hoạt động đầu tư và tăng cường năng lực tài chính cho Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam. Dự thảo cho phép Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam đầu tư mua bán trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi của các ngân hàng thương mại (NHTM) có vốn nhà nước hoặc vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50%, gửi tiền tại các NHTM này và thực hiện hoạt động đầu tư khác theo quy định của Chính phủ. Đồng thời, dự thảo quy định rõ yêu cầu kiểm soát, quản lý rủi ro, giao NHNN ban hành phương thức đầu tư và quy trình quản trị rủi ro, nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả vốn.

Thứ năm, tham gia xử lý TCTD yếu kém và khủng hoảng. Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam được quyền cho vay đặc biệt, có thể không cần tài sản bảo đảm và không tính lãi, cho các TCTD bị rút tiền hàng loạt hoặc để thực hiện phương án phục hồi, chuyển giao bắt buộc. Khi phát sinh sự cố, khủng hoảng có nguy cơ đe dọa an toàn hệ thống, Chính phủ có thẩm quyền quyết định các biện pháp cần thiết, kể cả biện pháp khác luật, và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Đây là cơ chế quan trọng để Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam trở thành “điểm tựa cuối cùng” bảo vệ sự ổn định tài chính quốc gia.

Thứ sáu, phân cấp, phân quyền rõ ràng, phù hợp chủ trương của Đảng. Dự thảo tiếp tục giao Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động, quản lý và đầu tư vốn của Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam; bổ sung thẩm quyền cho Thủ tướng phê duyệt chiến lược phát triển BHTG; phân cấp một số nội dung từ Chính phủ, Thủ tướng cho Thống đốc NHNN như quy định về cung cấp thông tin, cấp lại Chứng nhận tham gia BHTG, quy định phí và hạn mức trả bảo hiểm. Đồng thời, một số nhiệm vụ của NHNN được chuyển cho Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam để chủ động thực thi, bảo đảm phù hợp xu hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm giải trình.

Ngoài ra, dự thảo cũng quy định điều khoản chuyển tiếp về xử lý các kỳ phiếu, tín phiếu phát hành trước thời điểm luật có hiệu lực và về các TCTD đang trong diện kiểm soát đặc biệt, bảo đảm tính liên tục và ổn định của chính sách.

Tiếp thu tối đa, hoàn thiện và trình dự án Luật lên Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính (KTTC) Phan Văn Mãi đã khẳng định sự cần thiết xây dựng dự án Luật này trên cơ sở các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn được nêu tại Tờ trình của Chính phủ và hồ sơ dự án kèm theo. Hồ sơ cơ bản đáp ứng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng, tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật; đồng thời cần đánh giá kỹ hơn về nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành Luật.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị quy định rõ vai trò của tổ chức BHTG và tổ chức tham gia BHTG trong tính phí BHTG, làm rõ chủ thể xác định phí làm căn cứ để tổ chức tham gia BHTG nộp phí; đồng thời, làm rõ phạm vi, đối tượng, nội dung kiểm tra của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG, tránh trùng lặp với các cơ quan cũng đang được quy định chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát tổ chức tín dụng.

Bên cạnh đó, quy định cụ thể các trường hợp và điều kiện tổ chức BHTG tiếp nhận hỗ trợ từ ngân sách nhà nước; vay của TCTD, tổ chức khác có bảo lãnh của Chính phủ hoặc vay đặc biệt của NHNN; phân biệt rõ thẩm quyền của NHNN, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức BHTG và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam trong việc bố trí nhân sự tham gia quản lý, điều hành quỹ tín dụng nhân dân được kiểm soát đặc biệt.

Về quy định mức phí BHTG, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị việc quy định mức phí BHTG phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, vừa bảo đảm ổn định nguồn thu cho tổ chức BHTG, vừa phù hợp với năng lực tài chính của tổ chức tham gia BHTG; nghiên cứu, xác định lộ trình xây dựng mức phí BHTG trên cơ sở đánh giá và phân loại các TCTD. Có ý kiến cho rằng hiện nay hệ thống quỹ TDND vừa phải nộp phí BHTG, vừa phải tham gia Quỹ bảo đảm an toàn hệ thống quỹ TDND nên cần nghiên cứu cơ chế chia sẻ phí giữa BHTG và Quỹ bảo đảm an toàn hệ thống quỹ TDND để giảm gánh nặng tài chính cho quỹ TDND.

Đối với chính sách TCTD được kiểm soát đặc biệt được tạm hoãn nộp phí BHTG, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị chính sách này phải có trong phương án cơ cấu lại được cấp có thẩm quyền phê duyệt để bảo đảm tính tổng thể khi xem xét phương án cơ cấu lại TCTD được kiểm soát đặc biệt; làm rõ thời hạn TCTD được tạm hoãn nộp phí BHTG; khi tạm hoãn nộp phí BHTG thì số tiền tạm hoãn nộp có bị tính lãi trong thời gian được tạm hoãn hay không; phương án xử lý trong trường hợp TCTD được kiểm soát đặc biệt không thể hoàn trả đầy đủ khoản tiền được tạm hoãn theo phương án cơ cấu lại.

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cũng cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu có quy định cụ thể về quy mô cho vay đặc biệt tối đa của tổ chức BHTG trên tổng Quỹ dự phòng nghiệp vụ; xây dựng bộ tiêu chí minh bạch để phê duyệt các khoản cho vay đặc biệt; tăng cường cơ chế giám sát việc sử dụng khoản vay đặc biệt từ tổ chức BHTG; làm rõ trường hợp nào TCTD vay đặc biệt từ NHNN, trường hợp nào vay đặc biệt từ tổ chức BHTG, bảo đảm phù hợp với năng lực tài chính của tổ chức BHTG; có hướng dẫn cụ thể về điều kiện, lãi suất và tài sản bảo đảm của khoản cho vay đặc biệt của tổ chức BHTG đối với các TCTD.

Kết luận buổi làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh bày tỏ tán thành với sự cần thiết ban hành Luật; đồng thời đánh giá cao Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động chuẩn bị hồ sơ dự án Luật bảo đảm đầy đủ theo quy định; đánh giá cao Báo cáo thẩm tra sơ bộ toàn diện, phân tích sâu sắc của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Để bảo đảm chất lượng dự án Luật trình Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu hoàn thiện, tập trung vào các nhóm vấn đề chính; đồng thời, rà soát các quy định chuyển tiếp, bảo đảm bao quát đầy đủ các trường hợp cần được quy định, tránh phát sinh vướng mắt trong thực tiễn.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ cùng các cơ quan liên quan tiếp thu tối đa, giải trình đầy đủ ý kiến của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, hoàn thiện hồ sơ trình Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ 8 và chính thức trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10.