Tín dụng xanh mở rộng, thị trường trái phiếu bắt đầu phát triển

Tín dụng xanh tiếp tục mở rộng

Tín dụng xanh đang mở rộng trong hệ thống ngân hàng, song quy mô vẫn còn khá nhỏ so với tổng dư nợ. Theo FiinRatings, dư nợ tín dụng xanh hiện chiếm khoảng 4,6% tổng tín dụng toàn hệ thống, tập trung chủ yếu vào năng lượng tái tạo và nông nghiệp xanh. Tín dụng kinh tế tuần hoàn, giao thông xanh và công trình xanh là những lĩnh vực còn nhiều dư địa trong dòng vốn xanh.

Một số ngân hàng đã đưa tín dụng xanh vào các chương trình có quy mô và điều kiện cụ thể. TPBank triển khai chương trình tín dụng xanh 5.000 tỷ đồng, với chính sách lãi suất 0% trong 3 tháng đầu. BIDV áp dụng mức giảm lãi suất tối đa 1,5% cho các dự án nước sạch. Từ tháng 5/2026, Agribank triển khai chương trình tín dụng bán lẻ xanh dành cho một số nhu cầu như điện mặt trời áp mái, phương tiện giao thông điện phục vụ kinh doanh và trồng rừng.

Những chương trình này cho thấy tín dụng xanh đang dần gắn với chính sách cụ thể. Để dòng vốn mở rộng sang nhiều lĩnh vực hơn, việc xác định rõ dự án đủ điều kiện và xây dựng nguồn vốn phù hợp vẫn là vấn đề quan trọng.

Một cơ chế hỗ trợ khác được FiinRatings theo dõi là đề xuất hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và ESG. Theo báo cáo, NHNN đang xây dựng dự thảo cơ chế này. Nếu được triển khai cùng với danh mục phân loại xanh, chính sách có thể giúp giảm trực tiếp chi phí vốn của các dự án đáp ứng tiêu chí.

Trái phiếu xanh bắt đầu mở rộng sang doanh nghiệp

Trong khi tín dụng xanh chủ yếu đi qua hệ thống ngân hàng, trái phiếu xanh đang mở thêm một hướng huy động vốn cho doanh nghiệp.

Trong quý III/2026, FiinRatings ghi nhận một số mô hình trái phiếu xanh có khả năng nhân rộng. Trong đó, 1 mô hình dựa vào bảo lãnh hoặc tăng cường tín dụng từ các DFI; mô hình còn lại là doanh nghiệp trong nước có chất lượng tín nhiệm tốt tự phát hành mà không cần bảo lãnh quốc tế.

Verdant Energy là trường hợp tiêu biểu cho mô hình thứ nhất. Doanh nghiệp phát hành 30 triệu USD trái phiếu xanh, kỳ hạn 15 năm, có bảo lãnh của GuarantCo, để tài trợ 58 MW điện mặt trời áp mái cho khách hàng thương mại và công nghiệp (C&I). Đây là lô trái phiếu xanh đầu tiên tại Việt Nam được chứng nhận cho lĩnh vực điện mặt trời áp mái C&I. Đợt phát hành đầu tiên được phân phối cho các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước, với FiinRatings cung cấp ý kiến đánh giá độc lập (SPO).

Giao dịch cho thấy vai trò của DFI không chỉ nằm ở hỗ trợ tín dụng mà còn ở việc tăng cường độ tin cậy cho đợt phát hành, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn.

Mô hình thứ 2 được thể hiện qua Miza Nghi Sơn với đợt phát hành 150 tỷ đồng trái phiếu xanh trong ngành giấy, không có bảo lãnh quốc tế. Trường hợp này cho thấy doanh nghiệp trong nước có thể huy động vốn xanh trực tiếp trên thị trường nội địa khi đáp ứng yêu cầu về chất lượng tín nhiệm.

Bên cạnh các doanh nghiệp, HDBank cũng hoàn tất chương trình trái phiếu xanh quốc tế trị giá 100 triệu USD, trong đó đợt cuối trị giá 50 triệu USD có sự tham gia của FMO và British International Investment (BII). Nguồn vốn được dành cho các dự án trong lĩnh vực điện mặt trời, xe điện và công trình xanh. Trường hợp này cho thấy trái phiếu xanh cũng là kênh để các ngân hàng trong nước huy động vốn quốc tế phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững.

Các giao dịch trên cho thấy thị trường trái phiếu xanh đang hình thành nhiều hướng huy động vốn, từ phát hành có bảo lãnh của DFI, doanh nghiệp tự phát hành đến ngân hàng huy động vốn trên thị trường quốc tế. Việc có đánh giá độc lập của bên thứ 3 về yếu tố xanh cũng tạo cơ sở để nhà đầu tư xem xét mức độ phù hợp giữa mục đích sử dụng vốn và các tiêu chí xanh đã công bố.

FiinRatings kỳ vọng nguồn cung các sản phẩm tài chính bền vững (GSS+) sẽ tăng khi ngày càng nhiều dự án được xác minh theo danh mục phân loại xanh và các doanh nghiệp tiếp tục tham gia thị trường.

ESG đi sâu hơn vào cấu trúc nguồn vốn

ESG cũng đang xuất hiện ngày càng rõ trong các khoản tài trợ từ các định chế tài chính phát triển. Theo FiinRatings, DFI đang dẫn dắt những khoản tài trợ có quy mô lớn và kỳ hạn dài, trong đó gần như toàn bộ gắn với các chủ đề bền vững.

Các dòng vốn được phân bổ cho nhiều mục tiêu, từ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ đến tài chính xã hội, khí hậu, tín dụng xanh, trái phiếu xanh và xanh dương. Một số khoản tài trợ được thực hiện thông qua ngân hàng, trong khi DFI cũng tham gia đồng tài trợ với các định chế như AIIB và IFC cho các dự án, doanh nghiệp phi ngân hàng.

Ví dụ như khoản vay hợp vốn bền vững 1,44 tỷ USD của VPBank vào tháng 6/2026. FiinRatings ghi nhận đây là khoản vay hợp vốn gắn với tính bền vững đầu tiên tại Việt Nam.

SeABank có các giao dịch liên quan đến tài chính xã hội, trái phiếu xanh và xanh dương; Techcombank tiếp cận nguồn vốn phục vụ các mục tiêu về khí hậu; VPBank có các chương trình hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa và bình đẳng giới.

DFI cũng mở rộng sang các doanh nghiệp ngoài ngành ngân hàng. Báo cáo ghi nhận hoạt động đồng tài trợ và nguồn vốn dành cho một số doanh nghiệp phi ngân hàng, cho thấy dòng vốn gắn với ESG đang rộng hơn tín dụng xanh truyền thống.

Điểm đáng chú ý của nguồn vốn này nằm ở kỳ hạn và các điều kiện đi kèm. Các khoản tài trợ DFI thường có thời hạn nhiều năm và gắn với những cam kết cụ thể về mục tiêu bền vững, qua đó tạo thêm lựa chọn cho các dự án cần vốn dài hạn.

Từ những giao dịch đã xuất hiện, FiinRatings đánh giá thị trường nợ bền vững còn dư địa tăng trưởng. Trái phiếu xanh có thể mở rộng khi các dự án được xác minh theo danh mục phân loại xanh nhiều hơn và doanh nghiệp tham gia sâu hơn. Trong khi đó, tín dụng xanh có thể tiếp tục mở rộng từ nền tảng hiện nay, dù tỷ trọng 4,6% tổng tín dụng cho thấy quy mô thị trường vẫn còn nhỏ.

Dòng vốn xanh đang mở rộng theo cả chiều rộng và chiều sâu, ngân hàng đưa tiêu chí xanh vào các chương trình tín dụng, doanh nghiệp bắt đầu tiếp cận thị trường trái phiếu xanh, còn các DFI ngày càng gắn nguồn vốn dài hạn với các mục tiêu ESG. Qua đó, các dự án xanh và bền vững có thêm lựa chọn huy động vốn bên cạnh các kênh truyền thống.