Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội

Trình bày nội dung cơ bản của dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, sau hơn 1 năm triển khai thực hiện Luật BHXH năm 2024, hầu hết các quy định đã đi vào thực tiễn và đang được triển khai thuận lợi. Tuy nhiên, vẫn còn một số khoảng trống pháp lý và một số quy định chưa bảo đảm tính thống nhất, chưa tạo động lực cho quá trình phát triển đối tượng và khơi thông nguồn lực đầu tư quỹ BHXH. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật BHXH năm 2024 là cần thiết, phù hợp với tình hình thực tiễn.

Hoàn thiện quy định, đơn giản hóa thủ tục

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, dự án Luật nhằm thể chế hóa các quan điểm, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; phù hợp với thực tiễn sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, cũng như thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và nguyên tắc phân định thẩm quyền trong Chính phủ và chính quyền địa phương.

Cùng với đó, dự thảo hướng tới sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, đơn giản hóa thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp; tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan, tổ chức trong quá trình triển khai chế độ, chính sách BHXH và tạo động lực phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật sửa đổi các quy định liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục hành chính về BHXH; sửa đổi quy định về thẩm quyền, tên gọi các bộ, ngành để phù hợp với chủ trương và nguyên tắc xây dựng luật.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ, chính sách nhằm bảo đảm tính thống nhất trong Luật BHXH, tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan trong quá trình triển khai thực hiện và sửa đổi nội dung về đầu tư quỹ BHXH theo hướng khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật theo Tờ trình số 667/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật đầy đủ theo quy định. Dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; cơ bản bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, thống nhất trong hệ thống pháp luật, không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong thi hành.

Tại phiên thảo luận, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung các nội dung liên quan đến mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; danh mục đầu tư quỹ BHXH; bảo hiểm hưu trí bổ sung; Hội đồng quản lý BHXH; trách nhiệm của các cơ quan trong phát triển người tham gia BHXH và quản lý nhà nước về BHXH...

Làm rõ điều kiện mở rộng đối tượng, bảo đảm an toàn quỹ

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận sự nỗ lực của Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiêm túc, khẩn trương xây dựng hồ sơ dự án Luật. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tích cực, chủ động nghiên cứu, phối hợp với Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội chuẩn bị báo cáo thẩm tra sơ bộ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH; đề nghị Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến và tiếp tục hoàn thiện dự án Luật.

Đối với việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, xác định cụ thể đối tượng, tiêu chí, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn và khả năng tổ chức thực hiện; bảo đảm đồng bộ với pháp luật về lao động, việc làm và pháp luật có liên quan.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý mở rộng đối tượng tham gia BHXH, đồng thời đề nghị đánh giá kỹ tác động, làm rõ phạm vi, khái niệm của đối tượng mở rộng; xác định ngưỡng, cơ chế thu, chi, phương thức đóng - hưởng và lộ trình, bảo đảm tính khả thi.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị bổ sung thông tin, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ cơ chế quản lý, sử dụng quỹ, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ chế bảo vệ người tham gia và phòng ngừa việc lợi dụng để huy động vốn. Trường hợp chưa đủ thông tin, chưa đánh giá đầy đủ tác động thì cân nhắc chưa sửa đổi nội dung này.

Về đầu tư quỹ BHXH, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý mở rộng danh mục đầu tư quỹ. Đây là nội dung có tác động lớn, liên quan trực tiếp đến an toàn, bảo toàn và hiệu quả của quỹ, đồng thời được đặt trong tinh thần của Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Tuy nhiên, để bảo đảm nguyên tắc an toàn, hiệu quả, bền vững không chỉ trong ngắn hạn mà cả dài hạn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, chỉnh lý theo hướng Luật quy định mang tính nguyên tắc, đồng thời giao Chính phủ quy định các điều kiện, tiêu chí, xác định rõ đối tượng, danh mục đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước giám sát.

Cùng với đó, cần bảo đảm tính minh bạch, có cơ chế kiểm soát rủi ro và quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan, bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững và hiệu quả của quỹ. Cơ quan soạn thảo được đề nghị nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến về cơ sở chính trị trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.

Về tổ chức quản trị và quyền hạn của cơ quan BHXH, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí giữ quy định hiện hành về thành phần Hội đồng quản lý BHXH. Đồng thời, đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng giữ quyền kiểm tra của cơ quan BHXH, giữ trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong tham gia phối hợp quản lý nhà nước.

Cùng với đó, cần rà soát các quy định để xác định địa vị pháp lý của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng như trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ trong dự thảo Luật, phân định rõ với chức năng quản lý nhà nước của các Bộ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu rà soát kỹ việc bãi bỏ 11 khoản, 27 điều của Luật hiện hành, trong đó phân định rõ nội dung thuần túy về hồ sơ, trình tự, thủ tục có thể giao Chính phủ quy định. Đối với nội dung xác lập quyền, nghĩa vụ, thời hạn phát sinh quyền, trách nhiệm bồi thường, quyền lợi của người thụ hưởng cần tiếp tục được quy định phù hợp trong Luật.

Cùng với đó, dự thảo Luật cần tiếp tục rà soát điều kiện tổ chức thực hiện trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đẩy mạnh chuyển đổi số nhưng vẫn duy trì phương thức tiếp nhận, giải quyết trực tiếp đơn giản, dễ tiếp cận đối với người chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh hoặc còn hạn chế về kỹ thuật; tăng cường quản lý, phòng ngừa chi sai quy định.