Philippines duy trì nhập khẩu gạo để ứng phó El Niño

Theo Cục Quản lý Dịch vụ Khí tượng, Địa vật lý và Thiên văn Philippines (PAGASA), các điều kiện khí hậu tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương đang diễn biến theo hướng hình thành El Niño và có khả năng mạnh lên trong những tháng tới, kéo dài đến đầu năm sau.

Dự báo mới nhất cho thấy có 69% khả năng El Niño sẽ xuất hiện trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10. Đáng chú ý, xác suất xảy ra hiện tượng El Niño rất mạnh vào tháng 10 và kéo dài đến tháng 1 năm sau lên tới 62%.

Hiện tượng thời tiết này được dự báo sẽ gây ra tình trạng thiếu mưa kéo dài, hạn hán và nắng nóng trên diện rộng, khiến nhiều hồ chứa cạn nước và đồng ruộng thiếu nguồn tưới. Bên cạnh đó, nhiệt độ mặt nước biển cao hơn bình thường cũng có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh hơn.

Đối tượng chịu tác động trực tiếp là nông dân khi năng suất cây trồng có nguy cơ giảm do thiếu nước tưới, kéo theo thu nhập và sinh kế bị ảnh hưởng.

Trước nguy cơ này, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó, đẩy nhanh giải ngân cho các dự án thủy lợi và quản lý nguồn nước nhằm giảm thiểu tác động của hạn hán đối với sản xuất nông nghiệp.

Ông cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp (DA) và Cơ quan Quản lý Thủy lợi Quốc gia (NIA) tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, khuyến khích nông dân chuyển đổi sang các loại cây trồng chịu hạn. “Chúng tôi đã khuyến nghị một số nông dân chuyển sang trồng các loại cây thương phẩm có giá trị cao thay vì lúa, vốn là cây trồng cần nhiều nước”, Tổng thống Marcos cho biết.

Song song đó, Chính phủ Philippines sẽ tăng đầu tư xây dựng các trạm bơm tưới tiêu sử dụng năng lượng mặt trời và các hệ thống tái chế nước tại những khu vực thường xuyên xảy ra hạn hán.

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel Jr., El Niño có thể khiến sản lượng lúa của Philippines giảm khoảng 700.000 tấn trong năm nay, tương đương khoảng 3,5% so với mục tiêu ban đầu. Do đó, Bộ Nông nghiệp đã điều chỉnh dự báo sản lượng lúa năm 2026 xuống còn khoảng 19,87 triệu tấn, thấp hơn mục tiêu 20,3 triệu tấn được đặt ra đầu năm.

Ông Francisco Tiu Laurel Jr. cho biết, các nghiên cứu mới nhất cho thấy khu vực Luzon sẽ chịu tác động nặng nề nhất, trong khi Visayas và Mindanao có khả năng bị ảnh hưởng nhẹ hơn.

Philippines từng trải qua đợt El Niño kéo dài từ cuối năm 2023 đến giữa năm 2024, gây thiệt hại khoảng 57,78 tỷ peso cho ngành nông nghiệp và khiến tổng sản lượng giảm 2,2%.

Trong bối cảnh đó, ngày 4/8/2026, Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel Jr. khẳng định Philippines sẽ không cấm nhập khẩu gạo, bởi nước này cần duy trì lượng dự trữ đủ lớn trước khi El Niño bước vào giai đoạn cao điểm.

“Đến ngày 2/8, Philippines đã nhập khẩu khoảng 3,3 triệu tấn gạo. Chúng tôi sẽ không áp đặt lệnh cấm nhập khẩu vì cần bảo đảm nguồn dự trữ cho các tháng 12 năm nay đến tháng 4 năm sau, khi El Niño có thể gây ảnh hưởng mạnh nhất”, ông nói.

Song song với việc duy trì nhập khẩu, Chính phủ Philippines cũng sẽ tăng cường hỗ trợ nông dân nhằm hạn chế tình trạng giá lúa trong nước giảm mạnh vào mùa thu hoạch.

Cơ quan Lương thực Quốc gia (NFA) dự kiến thu mua khoảng 500.000 tấn lúa của nông dân để bổ sung kho dự trữ quốc gia. Đáng chú ý, các nhà nhập khẩu Philippines cũng đã thông báo với doanh nghiệp Việt Nam rằng cơ quan chức năng nước này đang siết chặt kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đối với gạo nhập khẩu. Những diễn biến này được giới xuất khẩu đặc biệt quan tâm bởi Philippines nhiều năm qua luôn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam do sản xuất trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu cả về sản lượng và chất lượng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Philippines nhập khẩu 2,34 triệu tấn gạo từ Việt Nam, giảm 3,8% so với cùng kỳ năm trước. Theo các doanh nghiệp, xuất khẩu sang thị trường này tăng mạnh trong 5 tháng đầu năm nhưng từ tháng 6 bắt đầu chậm lại khi cơ quan chức năng Philippines tạm dừng cấp thêm giấy phép nhập khẩu. Lượng hàng xuất khẩu chủ yếu phục vụ các hợp đồng đã ký trước đó. Trong khi đó, từ cuối tháng 6, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam tăng trở lại nhờ nhu cầu mạnh từ các nước châu Phi.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 5,5 triệu tấn gạo, thu về 2,64 tỷ USD, tăng 0,5% về khối lượng nhưng giảm 6,7% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Giá xuất khẩu bình quân đạt 477 USD một tấn, giảm 7,1%.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), giá gạo 5% tấm của Việt Nam đang ở mức 431–435 USD/tấn. Ở nhóm gạo chất lượng cao, gạo Jasmine của Việt Nam được chào bán ở mức 546–550 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với gạo trắng thông thường và phản ánh giá trị của phân khúc gạo thơm. Riêng gạo thơm 5% tấm của Việt Nam có giá 500–510 USD/tấn. Mức giá này giúp gạo Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh về chi phí, đồng thời vẫn đảm bảo giá trị cao hơn so với nhiều đối thủ ở phân khúc trung cấp. Riêng ở nhóm gạo thơm, Việt Nam tiếp tục duy trì mức giá cao, dù vẫn còn khoảng cách khá lớn so với gạo Hom Mali cao cấp của Thái Lan.

Việc Philippines tiếp tục duy trì nhập khẩu trong bối cảnh El Niño quay trở lại được kỳ vọng sẽ góp phần giữ ổn định nhu cầu từ thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam. Tuy nhiên, yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng nghiêm ngặt cũng buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải nâng cao tiêu chuẩn sản xuất để duy trì lợi thế cạnh tranh.