Đa dạng hóa nguồn vốn: Hướng đi bền vững cho phát triển nhà ở xã hội

Sáng ngày 24/10, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản chủ trì Hội nghị với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp về các giải pháp phát triển đột phá nhà ở xã hội.

Thông tin tại hội nghị cho biết, thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng đã quyết liệt chỉ đạo và triển khai nhiều nhiệm vụ phát triển nhà ở xã hội; ban hành 22 Nghị quyết, 12 Chỉ thị, Quyết định, Công điện; tổ chức nhiều hội nghị toàn quốc để triển khai thực hiện phát triển nhà ở xã hội...

Chính phủ đã có Nghị quyết về Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khoa học công nghệ giai đoạn 2021-2030 và các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương. Trong đó, cả nước phấn đấu trong năm 2025 hoàn thành trên 100.000 căn nhà ở xã hội.

Lũy kế đến nay, cả nước có 696 dự án nhà ở xã hội đã và đang được triển khai, với quy mô hơn 637.000 căn. Riêng trong 9 tháng năm 2025, cả nước đã hoàn thành trên 50.000 căn, đạt 50,5%, dự kiến đến hết năm 2025 sẽ hoàn thành hơn 89.000 căn, đạt 89% kế hoạch năm.

Tại cuộc họp, các đại biểu đã tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến vào dự thảo Nghị quyết mới của Chính phủ về triển khai một số giải pháp đột phá phát triển nhà ở xã hội thời gian tới, đặc biệt là giao một số doanh nghiệp làm chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội.

Phát biểu tại hội nghị, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Thị Hồng cho biết, NHNN cùng các bộ, ngành đang phối hợp rà soát, đánh giá nhu cầu nhà ở xã hội theo 3 nhóm chính: nhu cầu mua, thuê mua và thuê nhà. Đây là bước nền tảng để hoạch định chính sách hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Theo Thống đốc, việc xác định nhu cầu cụ thể giúp Nhà nước có cơ sở cân đối nguồn lực, tránh dàn trải. Bên cạnh đó, cần xác định rõ mức độ hỗ trợ có thể thực hiện. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc hỗ trợ tài chính thông qua chính sách ưu đãi lãi suất. Tuy nhiên, phải tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm ưu tiên cho đúng đối tượng.

"Có người có thu nhập thấp thường chỉ có khả năng thuê nhà, thay vì mua hoặc thuê mua, do đó cần tập trung chính sách vào phân khúc này. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ lãi suất cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với khả năng chi trả và thời gian vay dài hạn", Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết.

Cũng theo Thống đốc NHNN, việc phát triển nhà ở xã hội không chỉ dừng ở chính sách mà phải triển khai hiệu quả ở khâu thực thi. Nếu chỉ bàn về đối tượng hay quyền mua bán, mà chưa giải quyết được nguồn cung, nghị quyết mới đang được Chính phủ dự thảo sẽ thiếu trọng tâm mà cần xác định rõ mục tiêu là phát triển nguồn cung nhà ở xã hội.

Trong dự thảo nghị quyết, các giải pháp chính đã được nêu rõ, như bố trí quỹ đất, phê duyệt và công khai danh mục dự án, chấp thuận chủ trương đầu tư và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Những nội dung này vốn đã được Chính phủ chỉ đạo từ nhiều năm nay, nhưng điều quan trọng nhất là cách triển khai ở các cấp thực thi.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án mất 10–15 năm mới hoàn tất thủ tục. Điều này khiến doanh nghiệp chịu chi phí lãi vay kéo dài, làm giảm hiệu quả đầu tư. Các ngân hàng huy động vốn từ người dân vẫn phải trả lãi định kỳ, không thể "chờ" dự án hoàn thành. Vì vậy, nếu thủ tục được rút ngắn còn 2–3 năm, dòng vốn ngân hàng sẽ quay vòng nhanh hơn, giúp nhiều dự án đủ điều kiện tiếp cận tín dụng.

Một vướng mắc khác là việc xác nhận đúng đối tượng được vay vốn mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Các ngân hàng cần hồ sơ xác nhận rõ ràng để cho vay, trong khi cơ quan xác nhận địa phương còn thiếu thống nhất. Do đó, cần hoàn thiện quy trình xác nhận, tránh chồng chéo và kéo dài thời gian xét duyệt.

Đặc biệt, nghị quyết mới giao Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại tham gia gói tín dụng 120.000 tỷ đồng (hiện đã tăng lên 145.000 tỷ đồng). Nguồn vốn này là vốn huy động từ người dân, phần lãi suất ưu đãi trong thời gian đầu cũng do các ngân hàng tự cân đối. Ngoài ra, cần có danh mục dự án cụ thể từ các địa phương để ngân hàng giải ngân nhanh, bởi hiện nhiều doanh nghiệp vẫn vướng thủ tục giao đất.

Tiếp đó, ngoài kênh tín dụng thương mại, một kênh quan trọng khác là qua Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH). Ngân sách nhà nước kết hợp với nguồn vốn huy động thêm từ NHCSXH, nhằm cho vay người mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Khi thủ tục hoàn thiện, việc giải ngân sẽ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, việc cho vay dài hạn có thể khiến NHCSXH gặp khó về thanh khoản, vì nguồn vốn huy động thường ngắn hạn. Do đó, cần có nguồn vốn bổ sung từ ngân sách hoặc phát hành trái phiếu Chính phủ bảo lãnh. Đây là giải pháp quan trọng để đảm bảo tính ổn định cho dòng vốn dài hạn, phục vụ đúng mục tiêu an sinh.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng đề xuất đa dạng hóa nguồn vốn xã hội hóa. Theo đó, doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội hoàn toàn có thể huy động vốn qua thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, do tính chất dự án dài hạn và đối tượng hưởng lợi là người thu nhập thấp, nhà đầu tư cá nhân ít mặn mà mua trái phiếu doanh nghiệp trong lĩnh vực này.

Một hướng đi nữa được Thống đốc Nguyễn Thị Hồng gợi ý xem xét là áp dụng cơ chế bảo lãnh. Nguồn bảo lãnh có thể đến từ ngân sách trung ương hoặc từ địa phương đối với những doanh nghiệp đủ năng lực, qua đó tăng niềm tin thị trường, giúp doanh nghiệp huy động được nguồn vốn trung và dài hạn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Theo Thống đốc Nguyễn Thị Hồng, việc đa dạng hóa nguồn vốn không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, mà còn góp phần thực hiện chủ trương tại Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tín dụng chính sách xã hội. Đây là hướng đi dài hạn, bền vững, giúp giải quyết nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng lớn, đồng thời thúc đẩy mục tiêu an sinh và phát triển bền vững.