Động lực tăng trưởng mới đặt yêu cầu phát triển thị trường vốn

Từ tăng trưởng dựa trên đầu vào sang tăng trưởng dựa trên năng suất

Chiều ngày 2/10, trong khuôn khổ Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31 (ASF AGM 2026) tổ chức tại Hà Nội, Diễn đàn chuyên đề “Đầu tư vào Việt Nam – Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” chính thức diễn ra với sự tham dự của các đoàn đại biểu ASF, các tổ chức tài chính quốc tế, nhà đầu tư, chuyên gia và thành viên thị trường.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Tehmina Khan, Kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào của Ngân hàng Thế giới (WB) nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển với yêu cầu thay đổi các động lực tăng trưởng. Theo đó, GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng từ khoảng 220 USD lên gần 5.000 USD trong chưa đầy hai thế hệ. Trong số các quốc gia thuộc nhóm thu nhập thấp vào năm 1990, chỉ khoảng 12% vươn lên nhóm thu nhập trung bình cao và khoảng 2% đạt mức thu nhập cao.

Theo đại diện WB, tăng trưởng dựa trên năng suất sẽ đòi hỏi lượng đầu tư lớn vào giao thông, logistics, năng lượng, sản xuất, công nghệ số, đô thị, nước và môi trường, cũng như vốn con người. Các nguồn lực có thể đến từ ngân sách Nhà nước, tín dụng ngân hàng, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu, FDI, ODA và PPP.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết phát triển thị trường vốn có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nguồn vốn trung và dài hạn cho cơ sở hạ tầng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi năng lượng và sản xuất công nghệ cao.

Ông Nguyễn Hoàng Dương cho biết tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD. Trong đó, ngân sách Nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%; gần 80% còn lại đến từ khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, thị trường vốn và thị trường chứng khoán sẽ đảm nhận mục tiêu huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng, bình quân 2 triệu tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 80 tỷ USD/năm. Riêng tổng giá trị vốn huy động qua thị trường chứng khoán dự kiến đạt 5,4 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 200 tỷ USD trong 5 năm tới, cao hơn gấp 2 lần tổng lượng vốn huy động giai đoạn 2020-2025.

Sau nâng hạng, trọng tâm là nâng chất lượng thị trường

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, tính đến giữa năm 2026, tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt khoảng 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 410 tỷ USD và bằng 82,3% GDP. Dư nợ thị trường trái phiếu đạt khoảng 32,1% GDP, trong đó trái phiếu doanh nghiệp chiếm khoảng 11,6% GDP và trái phiếu Chính phủ khoảng 20,5% GDP.

Năm 2025, vốn huy động qua cổ phiếu đạt khoảng 113 nghìn tỷ đồng, trái phiếu doanh nghiệp 651 nghìn tỷ đồng và trái phiếu Chính phủ 378 nghìn tỷ đồng. Tổng khối lượng huy động đạt khoảng 1.141 nghìn tỷ đồng, tăng 34% so với năm 2024.

Ở thị trường cổ phiếu, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, cho biết sau hơn 26 năm hình thành và phát triển, vốn hóa thị trường đạt khoảng 77% GDP, giá trị giao dịch bình quân từ đầu năm đến nay khoảng 1 tỷ USD mỗi phiên. Đến cuối tháng 9/2026, số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán đạt gần 10,9 triệu.

Việc FTSE Russell nâng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp được bà Vũ Thị Chân Phương đánh giá là một dấu mốc quan trọng. Theo Chủ tịch UBCKNN, kết quả này phản ánh những nỗ lực nhiều năm trong hoàn thiện khung khổ pháp lý, hiện đại hóa hạ tầng và cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường của nhà đầu tư quốc tế.

“Việc nâng hạng không phải là đích đến, mà đó là điểm khởi đầu cho một chặng đường mới”, bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh.

Sau nâng hạng, theo bà Phương, thị trường chứng khoán cần tiếp tục đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn về tính minh bạch, sự chuyên nghiệp, năng lực quản trị rủi ro và khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường tài chính toàn cầu. Các nhiệm vụ gồm tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và quản lý; tăng cường công khai, minh bạch và quản trị công ty; nâng cao chất lượng, tính đa dạng của sản phẩm; mở rộng cơ sở nhà đầu tư và tạo điều kiện để nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Về hạ tầng, các ưu tiên gồm tiếp tục hiện đại hóa hệ thống thị trường, triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và thúc đẩy tài chính xanh.

Ông Nguyễn Hoàng Dương nêu 5 định hướng ưu tiên trong thời gian tới. Trước hết là tái cân bằng cấu trúc dẫn vốn giữa tín dụng ngân hàng, cổ phiếu, trái phiếu, vốn tư nhân, các quỹ đầu tư và nguồn vốn quốc tế. Tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng, song nhu cầu vốn trung và dài hạn sẽ từng bước chuyển dịch sang thị trường vốn; đồng thời mở rộng cơ sở tổ chức phát hành sang các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, hạ tầng và công nghệ.

Thứ hai là đa dạng hóa công cụ nợ bằng đồng nội tệ. Bên cạnh trái phiếu Chính phủ giữ vai trò định chuẩn, khung pháp lý cho trái phiếu hạ tầng, trái phiếu dự án, trái phiếu chính quyền địa phương và chứng khoán hóa tài sản sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Hạ tầng thị trường cũng được phát triển với đường cong lợi suất chuẩn dài hạn, công cụ phòng ngừa rủi ro lãi suất, dịch vụ định giá, xếp hạng tín nhiệm độc lập cùng hệ thống giao dịch và lưu ký tập trung.

Thứ ba là mở rộng cơ sở nhà đầu tư tổ chức dài hạn thông qua thu hút nguồn vốn từ quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm. Thứ tư là phát triển tài chính bền vững với trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội, trái phiếu bền vững, trái phiếu chuyển dịch và tài chính hỗn hợp; đồng thời phát triển thị trường tín chỉ carbon, chuẩn hóa tiêu chí phân loại xanh và quy trình xác minh độc lập.

Thứ năm là tiếp tục hội nhập thị trường vốn quốc tế, xây dựng lộ trình áp dụng Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao quản trị công ty theo thông lệ OECD và khuyến khích công bố thông tin ESG. Việt Nam hướng tới nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư, duy trì xếp hạng FTSE, đáp ứng tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi nâng cao của FTSE đến năm 2030.

Ngoài ra, WB cho rằng cải thiện mức độ tín nhiệm quốc gia có thể giúp Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn, giảm phần bù rủi ro và hỗ trợ điều kiện huy động vốn cho các tổ chức phát hành trong nước.