Hóa giải các “cú sốc” toàn cầu và bài toán khơi thông nguồn lực nội tại cho quỹ đạo tăng trưởng kinh tế mới

Những “cơn gió ngược” từ bên ngoài và áp lực lên dòng vốn

Nửa đầu năm 2026, quỹ đạo tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ bốn câu chuyện lớn mang tính định hình toàn cầu. Đầu tiên là cuộc xung đột tại Trung Đông đã gây gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khiến giá dầu tăng gần 50% so với cuối năm 2025, kéo theo sự đứt gãy trong các chuỗi cung ứng khí hóa lỏng, phân bón và logistics toàn cầu.

Hệ quả là 12/21 nền kinh tế lớn đã bị cắt giảm dự báo tăng trưởng, phản ánh sức ép lan rộng của cuộc khủng hoảng năng lượng đối với toàn bộ hệ thống doanh nghiệp. Song song với đó, lạm phát từ cú sốc dầu mỏ, kết hợp với đà tăng trưởng tốt của kinh tế Mỹ đã khiến Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) không có động lực cắt giảm lãi suất như kỳ vọng ban đầu của thị trường.

Chia sẻ tại Diễn đàn "Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit" tổ chức ngày 11/6 tại Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và quản lý Fulbright cho biết, những cú sốc bên ngoài này đã làm thay đổi lộ trình điều chỉnh lãi suất điều hành của các nền kinh tế lớn, tác động ngay lập tức đến mặt bằng giá tài sản. Quan điểm của FED là ít nhất trong năm nay sẽ không phải lo ngại đến vấn đề thị trường lao động, từ đó giảm áp lực phải điều chỉnh lãi suất điều hành theo hướng đi xuống. Thậm chí, thị trường hiện cần chuẩn bị cho một kịch bản thận trọng hơn khi đến quý IV/2026 còn xuất hiện khả năng FED tăng thêm 25 điểm cơ bản nếu áp lực lạm phát tiếp tục duy trì.

Bên cạnh áp lực tài chính, rủi ro thương mại đang trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết khi cuộc chơi thương mại quốc tế tiếp tục được vẽ lại. Sau chính sách thuế đối ứng vào tháng 4 năm ngoái, mức thuế quan toàn cầu 10% dự kiến duy trì đến tháng 7/2026. Đồng thời, những động thái mới đây từ Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cũng có thể sẽ có những ảnh hưởng đến Việt Nam.

Về chính sách tiền tệ quốc tế, kịch bản mặt bằng lãi suất toàn cầu duy trì cao lâu hơn sẽ gây áp lực lớn nhất lên dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt là trên thị trường chứng khoán.

Trong khi các đồng tiền của Hàn Quốc hay Indonesia mất giá mạnh và dòng vốn ngoại liên tục rút ròng, đồng Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những đồng tiền duy trì được sự ổn định tương đối nhờ định hướng điều hành chủ động và linh hoạt.

Thách thức từ yếu tố nội tại

Từ phía nội tại, các chuyên gia lưu ý, nền kinh tế Việt Nam đang bộc lộ những điểm nghẽn về cấu trúc và hiệu quả hấp thụ vốn. Dù vốn FDI đăng ký trong 5 tháng đầu năm 2026 tăng trưởng 10% - mức cao nhất trong 5 năm qua với 83% lượng vốn tập trung vào ngành chế biến, chế tạo, nhưng mức độ lan tỏa đến khu vực doanh nghiệp nội địa vẫn còn thấp. Một thực tế đáng lo ngại là tình trạng nhập siêu mạnh lên tới 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu đầu vào và khu vực FDI.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, tình trạng thặng dư sụt giảm vốn đã có tính tích lũy hệ thống từ giai đoạn 2024 - 2025 chứ không phải đợi đến tận bây giờ.

Để giải quyết tận gốc bài toán này, TS. Phan Đức Hiếu cho rằng, Việt Nam cần một chiến lược xuất nhập khẩu toàn diện, tập trung xây dựng các chuỗi giá trị và các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt các chuỗi xuất khẩu cả ở trong nước và quốc tế thay vì chỉ đơn thuần là mở rộng thị trường. Trong bối cảnh đó, đầu tư công đang đóng vai trò là cú hích” quan trọng để duy trì đà tăng trưởng. Dù việc giải ngân đạt 100% kế hoạch là nhiệm vụ rất thách thức do vướng mắc về giải phóng mặt bằng và nguồn nguyên vật liệu san lấp, nhưng nếu đạt mức 95% thì đây vẫn là một động lực tốt cho nền kinh tế với mức tăng 18,5% so với năm 2025.

Ông Nguyễn Xuân Thành phân tích rằng, thách thức hiện nay của nhà điều hành là vừa phải tăng trưởng tín dụng hỗ trợ kinh tế, vừa phải kiểm soát chặt chẽ nguồn cung tiền để ổn định vĩ mô. Hệ số nợ trên vốn huy động (LDR) của nhiều ngân hàng đã vượt mức 100%, dẫn đến lãi suất cao và không còn dư địa để hạ thêm.

Về mục tiêu lạm phát, việc giữ mức 4,5% như kế hoạch đang trở nên cực kỳ khó khăn trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao. Các chuyên gia đề xuất, Chính phủ có thể cần xem xét điều chỉnh mục tiêu này để tránh việc thắt chặt tiền tệ quá mức dẫn đến lãi suất tiếp tục tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng hồi phục của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng, để tháo gỡ vấn đề cần thực hiện đồng loạt các giải pháp từ đẩy mạnh đầu tư công, tháo gỡ pháp lý đến đồng bộ phát triển thị trường vốn.

Nhận định chung cho nửa cuối năm, các chuyên gia cho rằng, chính sách tiền tệ của Việt Nam sẽ tiếp tục vận hành trong một không gian hẹp, nơi các nhà điều hành phải khéo léo cân bằng giữa việc kiềm chế lạm phát, ổn định tỷ giá và tạo điều kiện cho các động lực tăng trưởng mới phát huy tác dụng mà không gây ra những bất ổn vĩ mô lớn.