Gỡ nút thắt lãi suất: Khi nỗ lực chạm rào cản thị trườngKỳ I - Ổn định mặt bằng lãi suất: Nỗ lực chưa đủ để thắng áp lực thị trường

Những tháng đầu năm 2026, thị trường tiền tệ chứng kiến diễn biến đáng chú ý khi lãi suất huy động sau giai đoạn hạ nhiệt trong tháng 4 và đầu tháng 5 đã đảo chiều tăng trở lại, với xu hướng lan rộng từ cuối tháng 5 đến nay. Điều này diễn ra bất chấp những nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các tổ chức tín dụng trong việc ổn định mặt bằng lãi suất, cho thấy áp lực thị trường vẫn là yếu tố chi phối diễn biến lãi suất hiện nay.

Đợt “hạ nhiệt” ngắn ngủi

Nhằm góp phần cùng các cấp, các ngành thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số theo định hướng của Chính phủ, ngay từ những tháng đầu năm 2026, NHNN đã thể hiện quyết tâm rõ ràng trong việc giữ ổn định mặt bằng lãi suất, qua đó hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý.

Quyết tâm trên được thể hiện bằng những hành động thiết thực, cụ thể: Ngày 30/3/2026, NHNN ban hành Công văn số 2342/NHNN-CSTT yêu cầu các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tập trung triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất thị trường, góp phần ổn định thị trường tiền tệ. Đến ngày 9/4/2026, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn đã chủ trì cuộc họp đầu tiên với lãnh đạo các ngân hàng thương mại, thống nhất chủ trương giảm lãi suất tiền gửi các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên và giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân.

Những chỉ đạo này nhanh chóng được cụ thể hóa. Tính đến giữa tháng 4/2026, đã có khoảng 26 ngân hàng thương mại điều chỉnh giảm lãi suất huy động, với mức phổ biến 0,1-0,5%/năm. Sang đầu tháng 5/2026, số ngân hàng tham gia giảm lãi suất tăng lên 42. Kết quả là đến ngày 20/4/2026, lãi suất tiền gửi bình quân của các giao dịch phát sinh mới giảm còn 6,01%/năm; lãi suất cho vay bình quân giảm còn 8,38%/năm - mức giảm tương ứng 0,21 và 0,44 điểm phần trăm so với kỳ trước.

Bên cạnh các chỉ đạo hành chính, NHNN cũng đưa ra một công cụ mang tính kỹ thuật để trực tiếp giảm áp lực thanh khoản cho hệ thống. Ngày 15/5/2026, NHNN ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN, có hiệu lực ngay trong ngày nhằm sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 20 Thông tư 22/2019/TT-NHNN về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng. Theo đó, NHNN cho phép các tổ chức tín dụng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần tiền gửi khi xác định tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) - thay vì phải loại trừ hoàn toàn khoản tiền gửi này như quy định trước đó.

Tiếp đó, ngày 22/06/2026, NHNN tiếp tục ban hành Thông tư 25/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 22/2019/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc nâng trần tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ mức 30% lên 40%. Bên cạnh đó, Thông tư tiếp tục duy trì quy định loại trừ 80% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước khỏi cấu phần tổng tiền gửi khi tính tỷ lệ LDR, hoặc một tỷ lệ khác do Thống đốc NHNN quyết định trong từng thời kỳ.

Đến ngày 30/7/2026, NHNN tiếp tục nới rộng quy định này bằng Quyết định số 1743/QĐ-NHNN, nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của KBNN được tính vào tổng tiền gửi khi xác định LDR từ 20% lên 50%. Quy định mới có hiệu lực trong vòng 2 năm (đến hết ngày 31/7/2028), góp phần bổ sung dư địa cho vay và tăng tính linh hoạt cho các quy định an toàn hoạt động ngân hàng.

Không chỉ dừng lại ở một điều chỉnh kỹ thuật thuần túy, bước đi này của NHNN được đánh giá là giải pháp điều hành vô cùng linh hoạt và kịp thời, giúp các ngân hàng có thêm dư địa thanh khoản mà không phải chạy đua tăng lãi suất huy động để đáp ứng yêu cầu an toàn vốn.

Tính đến thời điểm này của năm 2026, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp, qua đó có điều kiện để hỗ trợ nền kinh tế. Lãi suất liên ngân hàng nhìn chung ổn định.

Nhằm hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng, từ đầu năm đến nay, NHNN điều hành nghiệp vụ thị trường mở linh hoạt, chủ động, phù hợp với diễn biến thị trường tiền tệ. Theo đó, NHNN thực hiện chào mua có kỳ hạn giấy tờ có giá hàng ngày qua nghiệp vụ thị trường mở với khối lượng phù hợp, kỳ hạn đa dạng để hỗ trợ nguồn vốn ngắn hạn cho các tổ chức tín dụng, nhằm ổn định thị trường tiền tệ, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ (tính đến ngày 7/8/2026, còn 197.257,09 tỷ đồng lưu hành trên kênh cầm cố). Bên cạnh đó, NHNN thực hiện hoán đổi ngoại tệ tại 1 số thời điểm để kịp thời hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng.

Những động thái quyết liệt và những con số cho thấy sự vào cuộc thực chất, không chỉ dừng ở khẩu hiệu, của cả cơ quan quản lý lẫn hệ thống ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, đà giảm này không kéo dài.

Từ cuối tháng 5 và rõ nét hơn từ tháng 7/2026, mặt bằng lãi suất huy động bước vào chu kỳ tăng mới trước nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế, trong bối cảnh ngành Ngân hàng phải đảm bảo nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao. Diễn biến này không chỉ là hiện tượng cục bộ của một vài ngân hàng nhỏ, mà phản ánh áp lực thanh khoản nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Nỗ lực chưa đủ để thắng áp lực thị trường

Nhìn lại những tháng đầu năm 2026, có thể thấy ngành Ngân hàng, đã không thiếu quyết tâm và sự quyết liệt trong việc giảm mặt bằng lãi suất: Từ các cuộc họp trực tiếp của NHNN với hàng chục ngân hàng thương mại, các công văn chỉ đạo liên tiếp, sử dụng các công cụ kỹ thuật đến việc tăng cường thanh tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Tại buổi họp báo thông tin kết quả hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm 2026, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành tạo điều kiện cho các TCTD tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp, qua đó có điều kiện để hỗ trợ nền kinh tế. Đồng thời, NHNN có công văn chỉ đạo các TCTD triển khai các giải pháp để ổn định mặt bằng lãi suất; tiếp tục công bố thông tin lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử của ngân hàng nhằm cung cấp thông tin cho khách hàng tham khảo khi tiếp cận vốn vay.

Kết quả trong tháng 4 và đầu tháng 5, khi hàng chục ngân hàng đồng loạt giảm lãi suất, là minh chứng cho thấy các giải pháp điều hành khi được thực thi nghiêm túc hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả.

“Thực tế, nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn rất lớn trong khi nguồn cung vốn còn hạn chế, tạo áp lực khiến lãi suất khó giảm sâu. Tuy nhiên, các biện pháp điều hành của Ngân hàng Nhà nước đã góp phần ổn định mặt bằng lãi suất, hạn chế cuộc đua huy động vốn giữa các ngân hàng”, ông Phạm Như Ánh, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) chia sẻ tại Hội nghị Nhà đầu tư ngày 6/8 vừa qua.

Những nỗ lực là có thể nhìn thấy rõ, nhưng lại đang phải đối mặt với nhiều lực cản mang tính cấu trúc như: Cầu vốn tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động, dòng tiền nhàn rỗi cạnh tranh với các kênh đầu tư khác, hay dư địa chính sách tiền tệ bị thu hẹp bởi áp lực lạm phát, tỷ giá. Đây là bài toán không hề dễ dàng đối với cơ quan điều hành.

“Dù lãi suất điều hành được giữ nguyên, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động đã tiếp tục xu hướng đi lên và duy trì ở mặt bằng cao trong nửa đầu năm nay. Điều này phản ánh đúng trạng thái của một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh với nhu cầu tín dụng luôn ở ngưỡng tăng nhanh hơn so với huy động, nhưng đồng thời cũng phải duy trì chênh lệch lãi suất VND - USD ở mức đủ hợp lý để ổn định kỳ vọng tỷ giá”, ông Vũ Bình Minh, CFA, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và dịch vụ chứng khoán, HSBC Việt Nam nhận định.

Còn theo Ngân hàng Thế giới (WB), áp lực nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng đang gia tăng khi tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động tiền gửi. Tỷ trọng tiền gửi dân cư trong tổng nguồn vốn của hệ thống đã giảm từ 48% năm 2024 xuống còn 44% năm 2025, khi một phần dòng tiền dịch chuyển sang bất động sản, vàng và USD để tìm kiếm mức sinh lời cao hơn. Diễn biến này khiến các ngân hàng phải tăng cường huy động qua kênh trái phiếu và thị trường liên ngân hàng với chi phí vốn cao hơn. Căng thẳng thanh khoản cũng được phản ánh qua những thời điểm lãi suất liên ngân hàng tăng vọt, thậm chí vượt lãi suất điều hành, cho thấy điều kiện tiền tệ thực tế có xu hướng thắt chặt hơn.

Chuyên gia WB cũng cho rằng, việc đồng USD mạnh lên sau các căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên nguồn vốn của hệ thống. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quy mô nhỏ phụ thuộc nhiều vào tiền gửi dân cư, buộc phải đẩy mạnh cạnh tranh huy động ở các kỳ hạn từ 6-12 tháng.

Nhìn tổng thể, diễn biến lãi suất huy động năm nay cho thấy khoảng cách ngày càng rõ giữa mục tiêu điều hành và thực tế vận động của thị trường. Bức tranh lãi suất vì vậy không đơn thuần là câu chuyện của riêng ngành Ngân hàng, mà phản ánh những thay đổi trong dòng chảy vốn của nền kinh tế. Khi các áp lực và thách thức vẫn còn hiện hữu, dư địa để lãi suất huy động giảm sâu sẽ vẫn còn hạn chế.