Kinh tế toàn cầu vẫn tăng trưởng dù chịu liên tiếp các cú sốc

Tại báo cáo “Economic Outlook, Interim Report” công bố ngày 23/9, OECD cho biết tăng trưởng toàn cầu đã chậm lại trong nửa đầu năm 2026 nhưng vẫn duy trì khả năng chống chịu trước tác động của xung đột tại Trung Đông. Tuy nhiên, giá năng lượng tăng trở lại, cùng lạm phát, lãi suất cao và những rủi ro từ chính sách thương mại đang gây sức ép lên triển vọng tăng trưởng.

AI tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng và thương mại

Theo OECD, tác động từ cú sốc năng lượng và xung đột tại Trung Đông đã phần nào được bù đắp bởi hoạt động đầu tư, sản xuất liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Trong quý II, đầu tư vào trung tâm dữ liệu và thiết bị công nghệ đã hỗ trợ tăng trưởng GDP tại một số nền kinh tế như Mỹ, Canada và Australia.

Hoạt động sản xuất và xuất khẩu công nghệ cũng tạo động lực cho các nền kinh tế châu Á. Hàn Quốc và Nhật Bản ghi nhận xuất khẩu công nghệ tăng mạnh, trong khi Trung Quốc cũng hưởng lợi từ nhu cầu đối với các sản phẩm liên quan đến AI.

AI cũng đang trở thành một trong những yếu tố hỗ trợ thương mại hàng hóa toàn cầu. OECD cho biết thương mại hàng hóa đã phục hồi dần sau tác động ban đầu của xung đột, bất chấp chi phí vận tải tăng. Các lô hàng liên quan đến AI tiếp tục là một động lực quan trọng, đặc biệt đối với thương mại của các nền kinh tế châu Á.

Tuy nhiên, OECD cho rằng động lực từ AI không đồng đều giữa các lĩnh vực. Trong nhiều nền kinh tế G20, chi tiêu và sản xuất liên quan đến AI đang tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng, trong khi đầu tư ở các khu vực khác của nền kinh tế vẫn tương đối yếu.

Triển vọng cũng phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì tốc độ đầu tư và hiệu quả kinh tế của các dự án AI. OECD cảnh báo nếu lợi nhuận của các doanh nghiệp AI không đạt kỳ vọng, thị trường tài sản có thể xuất hiện sự điều chỉnh, qua đó tác động đến tăng trưởng.

Giá năng lượng gây sức ép lên lạm phát

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong báo cáo tháng 9 là đánh giá về lạm phát. OECD dự báo lạm phát của nhóm G20 tăng từ 3,4% năm 2025 lên 4,1% năm 2026, trước khi giảm xuống 3,6% năm 2027. Trong các nền kinh tế phát triển, lạm phát lõi được dự báo giảm từ 2,7% năm 2026 xuống 2,5% năm 2027.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ cú sốc giá năng lượng. Việc nguồn cung dầu và khí đốt từ khu vực Vùng Vịnh bị gián đoạn đã đẩy giá năng lượng lên cao, kéo theo giá nhiên liệu và chi phí sản xuất.

OECD cho rằng tác động của cú sốc năng lượng đến nay được giảm nhẹ nhờ lượng dầu dự trữ lớn, nguồn cung bổ sung từ bên ngoài khu vực Vùng Vịnh và các biện pháp hỗ trợ của chính phủ. Tuy nhiên, giá năng lượng đã tăng trở lại khi những gián đoạn về sản xuất và xuất khẩu tiếp diễn.

Trong kịch bản cơ sở, OECD giả định giá dầu Brent đạt mức trung bình khoảng 105 USD/thùng trong quý IV/2026, trước khi giảm dần và bình quân khoảng 85 USD/thùng trong năm 2027. Giá khí đốt TTF tại châu Âu được giả định đạt khoảng 82 Euro/MWh trong quý IV/2026 và giảm xuống bình quân 60 Euro/MWh trong năm 2027.

Theo OECD, giá năng lượng cao hơn đang ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu của hộ gia đình. Dữ liệu thẻ tín dụng tại Mỹ, Đức và Anh cho thấy tỷ trọng chi tiêu dành cho nhiên liệu tăng lên trong bối cảnh giá xăng và dầu diesel tăng nhanh.

Nếu giá năng lượng giảm theo giả định trong kịch bản cơ sở, áp lực lạm phát sẽ dần hạ nhiệt trong năm 2027. Ngược lại, nếu các gián đoạn nguồn cung kéo dài, nền kinh tế có thể đồng thời đối mặt với lạm phát cao hơn và tăng trưởng yếu hơn.

Lợi suất trái phiếu tăng, chính sách tiền tệ đứng trước bài toán khó

OECD cũng lưu ý một diễn biến đáng chú ý trên thị trường tài chính, lãi suất dài hạn tại nhiều nền kinh tế đã tăng lên mức cao nhất trong ít nhất 15 năm, trong bối cảnh lo ngại về rủi ro tài khóa dài hạn và nhu cầu phát hành trái phiếu lớn.

Dù lợi suất trái phiếu chính phủ tăng, các điều kiện tài chính nói chung vẫn được OECD đánh giá là tương đối hỗ trợ nhờ thị trường cổ phiếu ở mức cao và tín dụng được cải thiện. Tuy nhiên, lợi suất tăng sẽ làm chi phí huy động vốn của chính phủ và khu vực tư nhân cao hơn.

OECD cho rằng các ngân hàng trung ương cần bảo đảm kỳ vọng lạm phát tiếp tục được kiểm soát. Nếu áp lực giá mở rộng sang nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ hoặc triển vọng tăng trưởng suy yếu đáng kể, chính sách tiền tệ có thể cần được điều chỉnh thêm.

Trong một kịch bản rủi ro, OECD giả định giá dầu và khí đốt duy trì ở mức cao hơn đáng kể trong năm 2027, đồng thời điều kiện tài chính thắt chặt và thị trường tài sản điều chỉnh. Khi đó, tăng trưởng toàn cầu năm 2027 có thể thấp hơn 0,7 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở, trong khi lạm phát toàn cầu cao hơn 1,1 điểm phần trăm.

Trong kịch bản này, lãi suất chính sách tại phần lớn các nền kinh tế được giả định tăng khoảng 1 điểm phần trăm trong ngắn hạn để giữ kỳ vọng lạm phát ổn định. OECD đồng thời lưu ý những tác động tiêu cực đến tăng trưởng sẽ mạnh dần khi nhu cầu và sản lượng suy yếu.

Ở chiều ngược lại, nếu nguồn cung năng lượng được khôi phục nhanh hơn dự kiến, giá dầu và khí đốt có thể giảm. OECD ước tính nếu giá dầu và khí đốt giảm thêm 10% từ quý IV/2026, tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2027 có thể cao hơn 0,1 điểm phần trăm, trong khi lạm phát giảm 0,3 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở.

Bên cạnh năng lượng, OECD cảnh báo các rủi ro khác gồm thời tiết cực đoan, khả năng xuất hiện El Nino mạnh làm giảm nguồn cung lương thực, những thay đổi tiếp diễn trong chính sách thương mại và các biện pháp hạn chế xuất khẩu. Những yếu tố này có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng và tạo thêm áp lực lên giá cả.

OECD khuyến nghị, trong bối cảnh lợi suất trái phiếu tăng, các chính phủ cần chú trọng hiệu quả chi tiêu công, củng cố nguồn thu và xây dựng các chiến lược tài khóa trung hạn đáng tin cậy nhằm duy trì khả năng ứng phó với các cú sốc trong tương lai. Đồng thời, các cải cách về năng lượng, thị trường lao động, kỹ năng và hệ thống thương mại được xem là những yếu tố quan trọng để nâng tăng trưởng tiềm năng và khả năng chống chịu của nền kinh tế.