Thứ 7, 28/01/2023
Diễn đàn tài chính tiền tệ

Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 tới đầu tư trực tiếp nước ngoài trên thế giới và Việt Nam

TS. Bùi Thúy Vân - Nghiên cứu - Trao đổi - 06/03/2022 10:04
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đã và đang diễn ra một cách nhanh chóng, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là tác động đến kinh tế một cách mạnh mẽ với các lĩnh vực chủ chốt của kinh tế đối ngoại như thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế bao gồm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tình hình này đòi hỏi các quốc gia và Việt Nam cần có những phân tích, đánh giá phù hợp để nắm bắt và thích ứng tốt nhất với cuộc cách mạng này.

Tóm tắt: Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đã và đang diễn ra một cách nhanh chóng, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là tác động đến kinh tế một cách mạnh mẽ với các lĩnh vực chủ chốt của kinh tế đối ngoại như thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế bao gồm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Hơn 30 năm qua, FDI đã đóng vai trò rất quan trọng làm thay đổi bộ mặt kinh tế của Việt Nam và nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực và quốc tế. Trong thời gian tới, định hướng thu hút FDI vẫn tiếp tục được Chính phủ Việt Nam đặt sự quan tâm đáng kể. Tuy nhiên, trước những tác động mạnh mẽ và đa dạng của công nghệ (trí tuệ nhân tạo) thì việc duy trì và thúc đẩy thu hút FDI theo các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với những ảnh hưởng của công nghệ 4.0 làm thay đổi toàn diện tình hình kinh tế xã hội trong đó có dòng vốn FDI. Tình hình này đòi hỏi các quốc gia và Việt Nam cần có những phân tích, đánh giá phù hợp để nắm bắt và thích ứng tốt nhất với cuộc cách mạng này.

Impacts of  The 4th Industrial Revolution on foreign direct investment in the world and in Vietnam

Abstract: The 4th Industrial Revolution has been taking place rapidly, having a critical impact on all areas of social life, especially strong impact on economic sectors with key areas of external economy such as international trade, international investment including foreign direct investment (FDI). Over the past 30 years, FDI has played a very important role in changing the economic face of Vietnam and enhancing Vietnam's position in the region and the world. In the coming time, the orientation of attracting FDI will continue to receive considerable attention from the Government of Vietnam. However, with the strong and diverse impacts of technology (artificial intelligence), the maintaining and promotion of FDI attraction according to the socio-economic development goals of developing countries, including Vietnam will also have to face the effects of 4.0 technology, which will completely change the socio-economic situation, including FDI inflows. This situation requires countries in the world and Vietnam to have appropriate analysis and assessments to best grasp and adapt to this revolution.

1. Tổng quan về cách mạng Công nghiệp lần thứ 4

Lịch sử thế giới đã trải qua 3 cuộc cách mạng công nghiệp là cuộc cách mạng về sản xuất cơ khí vào những năm cuối thế kỷ 18, cuộc cách mạng về sản xuất hàng hóa hàng loạt vào cuối thế kỷ 19, và cuộc cách mạng số hóa vào những năm 1960 và giờ đây là kỷ nguyên của công nghệ 4.0.

Được xây dựng dựa trên nền tảng kỹ thuật số; đây là cuộc cách mạng, đại diện cho những công nghệ mới. CMCN 4.0 được đánh dấu bởi công nghệ mới đột phá trong một số lĩnh vực bao gồm dữ liệu lớn, robotics, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ nano, công nghệ sinh học, Internet vạn vật (IoT), in 3D, và xe tự lái. Xu thế ứng dụng công nghệ mới này tạo ra những khả năng hoàn toàn mới trong sản xuất và kinh doanh, có tác động sâu sắc tới các hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế thế giới. Các hệ thống sản xuất toàn cầu sẽ được kết nối với nhau, kết nối với sức mạnh của những công nghệ tính toán, phân tích tiên tiến, kết nối với hệ thống cảm biến giá rẻ thông qua các phương thức kết nối mới dựa trên internet. Sự phát triển bùng phát của các hệ thống sản xuất tiên tiến dựa trên số hóa và kết nối, hay còn được gọi là các “Hệ thống tích hợp số - vật lý” (Cyber – physical systems – CPS), sẽ mang lại những sản phẩm và dịch vụ đủ tốt, rẻ, số lượng nhiều, và phong phú.

2. Các đặc trưng của công nghệ 4.0 với FDI

Thứ nhất, dữ liệu lớn (Big data) và phân tích dữ liệu lớn. Việc kết nối những dữ liệu chính xác và số lớn từ thu thập thông tin, dữ liệu đầu vào thông qua sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu trên các thiết bị siêu máy tính để ước lượng toàn bộ các nguồn dữ liệu khác nhau.

Các đặc điểm của Big data là: dung lượng lớn, tốc độ xử lý cao, đa dạng về chủng loại, và giá trị to lớn tiềm ẩn, đặt ra bài toán cho việc xử lý dữ liệu hiệu quả để khai thác tiềm năng của dữ liệu lớn, phục vụ hiệu quả cho các nhiệm vụ kinh tế xã hội của các quốc gia toàn cầu.

Lúc này các nhà đầu tư nước ngoài sẽ có thể ra quyết định nhanh chóng và có cơ sở chắc hơn trước vì họ có cả một hệ thông tin đồ sộ từ mọi góc độ khía cạnh về môi trường đầu tư ở nước sở tại, các rào cản đầu tư, các nhà đầu tư FDI đã có ở thị trường Việt Nam… để từ đó có các cơ sở chắc chắn cho việc ra các quyết định đầu tư ở đâu nhằm tối đa các mục tiêu của họ. Ví dụ, Tập đoàn Samsung để ra quyết định đầu tư trước khi đưa nhà máy vào Thái Nguyên của Việt Nam đã phân tích tới hơn 1000 tiêu chí. Có thể nói, điều này là cơ hội nhưng cũng là thách thức cho các quốc gia trong đó có Việt Nam.

Thứ hai, điện toán đám mây (cloud computing): Mô hình điện toán cho phép truy cập qua mạng để lựa chọn và sử dụng tài nguyên tính toán theo nhu cầu một cách thuận tiện và nhanh chóng; đồng thời cho phép sử dụng dịch vụ, giải phóng tài nguyên dễ dàng, giảm thiểu giao tiếp với nhà cung cấp. Điện toán đám mây chỉ đơn giản là một tập hợp các tài nguyên máy tính gộp lại và các dịch vụ cung cấp trên web. Với các dịch vụ sẵn có trên internet, doanh nghiệp không phải mua và duy trì hàng trăm, thậm chí hàng nghìn máy tính cũng như phần mềm. Họ chỉ cần tập trung vào kinh doanh lĩnh vực riêng của mình bởi đã có người khác lo cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin thay họ. Như vậy, do đặc trưng nêu trên bị ảnh hưởng kéo theo ngành sản xuất linh kiện máy tính, sản xuất máy tính, phần mềm... sẽ có thể không thu hút được FDI nữa. Đây lại là những lĩnh vực Việt Nam và nhiều nước đang phát triển thu hút được FDI nhiều nhất.

Thứ ba, mạng lưới vạn vật kết nối (IoT): Nền công nghiệp 4.0 sản xuất ra nhiều thiết bị thông minh hơn. IoT tạo ra sự hội tụ giữa các ứng dụng vật lý và các ứng dụng kỹ thuật số. Cùng với sự phổ biến của công nghệ điện toán đám mây, IoT cho phép việc truyền thông tin và giao tiếp toàn cầu gần như tức thời, là tiền đề ra đời những mô hình kinh doanh mới và những cách thức cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà trước đây là điều không tưởng. IoT cho phép con người giám sát trạng thái và các hoạt động của các đối tượng vật lý đến một mức rất chi tiết. Từ việc giám sát dòng các sản phẩm đi qua nhà máy, đo độ ẩm trên cánh đồng cây trồng, đến theo dõi dòng chảy của nước qua ống dẫn, IoT tạo thuận lợi cho việc quản lý tài sản và tối ưu hóa hiệu suất, cho tự động hóa trong mọi lĩnh vực của cuộc sống từ sản xuất đến cung ứng hàng hóa, chăm sóc sức khỏe…Như vậy, việc di chuyển các nhà máy sản xuất theo kiểu FDI (greenfield) có thể sẽ không còn vì các mô hình kinh doanh đều tự động hóa, làm việc từ xa, việc cung cấp hàng hóa dịch vụ không cần tiếp cận nhà cung cấp, lúc này FDI vào lĩnh vực Logistic thông minh sẽ mạnh mẽ hơn.

Thứ tư, công nghệ In 3D (3D Printing): Công nghệ tạo ra một đối tượng vật lý bằng cách bồi đắp dần các lớp vật liệu từ một bản vẽ hay một mô hình 3D có trước. Các công ty trên thế giới đã bắt đầu sử dụng phương pháp này để tạo ra những giá trị mới cho nền kinh tế toàn cầu và cũng làm thay đổi cách sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Công nghệ sản xuất bồi đắp hiện nay đã có mặt trên thế giới bao gồm các phiên bản công nghệ như SLA, FDM, MJM, 3DP, SLS. Với nền công nghiệp 4.0, sản xuất bồi đắp sẽ được sử dụng rộng rãi để sản xuất từng phần nhỏ của những sản phẩm đặc chế mang đến những thuận lợi về cấu trúc.

Công nghệ in 3D sẽ làm thay đổi mô hình sản xuất. Công nghệ in 3D cho phép sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh nhờ nhất thể hóa các dây chuyền sản xuất không phải qua giai đoạn lắp ráp các thiết bị phụ trợ và loại bỏ các khâu sản xuất trung gian và giảm chi phí sản xuất. Như vậy, nếu khu vực FDI ở Việt Nam trước đây luôn đòi hỏi có mạng lưới các doanh nghiệp cung ứng các sản phẩm trung gian (công nghiệp phụ trợ) thì với công nghệ in 3D, yếu tố này sẽ không còn đóng vai trò quan trọng như hiện nay nữa. Vì vậy, chiến lược phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ cho khu vực FDI sẽ phải thay đổi trong tương lai. Với điểm này, công nghệ 4.0 giúp Việt Nam khắc phục điểm yếu khó tháo gỡ để đáp ứng yêu cầu của khu vực FDI từ trước tới nay.

Những sản phẩm hàng loạt sẽ được thay thế bằng những sản phẩm tùy biến theo yêu cầu của từng khách hàng riêng biệt với chi phí rẻ hơn. Do đó, các nhà kinh doanh, nếu muốn tạo ra sự khác biệt hoặc chiếm lĩnh được thị trường bắt buộc phải tập trung vào phát triển những yếu tố khác của sản phẩm, ví dụ như thiết kế, chuỗi cung ứng cũng như dịch vụ hoặc chức năng đi kèm. Tất cả những điều này sẽ kéo theo thay đổi lớn về các mô hình kinh doanh, chuỗi cung ứng giá trị sản phẩm cũng như dịch vụ khách hàng.

Công nghệ in 3D sẽ khiến cho nhu cầu tìm kiếm nhân công giá rẻ bị thay thế bởi nhu cầu về nhân công có năng lực sáng tạo, trình độ cao và chuỗi cung ứng gần hơn với thị trường tiêu thụ về mặt địa lý nhằm có thể đáp ứng mọi nhu cầu riêng biệt của khách hàng trong thời gian ngắn nhất.

Thứ năm, tự động hóa: Dự báo của giới chuyên gia, CMCN 4.0 làm thay đổi mạnh mẽ các ngành sản xuất và dịch vụ, nhất là việc ứng dụng các robot tự động hóa hoặc thiết bị tự hành vào quá trình sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ. Các thiết bị robot hữu hình sẽ có mặt trong hầu hết các nhà máy, trong đời sống con người, trong các cửa hàng, cửa hiệu như một phần của nguồn lực xã hội. 

Như vậy, khu vực FDI hiện có ở Việt Nam chủ yếu sử dụng nhiều lao động rẻ như các nhà máy của Samsung, các nhà máy lĩnh vực dệt may... sẽ thay thế bằng robot tự động. Các dự án FDI sử dụng nhiều lao động sẽ giảm xuống đòi hỏi Việt Nam cần có điều chỉnh chính sách thu hút FDI trong thời gian tới.

Thứ sáu, hội tụ hệ thống: Với CMCN 4.0, các công ty, phòng ban trở nên gắn kết hơn, bởi toàn bộ các mạng lưới thông tin đồng nhất giúp hiệu lực hóa chuỗi giá trị tự động.

Hoạt động hội nhập hay hội tụ này được gắn kết, kết nối thông qua các ứng dụng phần mềm, các ứng dụng trợ lý ảo, không gian tương tác màn hình ba chiều theo thời gian thực với các thiết bị phần cứng hỗ trợ (máy chiếu 3D, kính 3D, âm thanh 3D, mùi vị...) có thể làm việc từ xa mà như trực tiếp. Điều này sẽ hình thành liên kết kinh doanh giữa các công ty đa quốc gia (MNES) ngày càng phát triển và các doanh nghiệp trong nước tiếp nhận đầu tư để hợp tác kinh doanh dưới sự cho phép, chuyển giao công nghệ của các MNEs mà không cần các dự án FDI hiện diện tại nước sở tại. Tất cả các công nghệ đều sẽ hội tụ lại và giúp cho mọi việc diễn ra theo một quá trình xuyên suốt, dễ dàng và đa chiều. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho các nhà đầu tư nước ngoài rất nhiều.

Tác động này không chỉ diễn ra ở một vài nước mà ở trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Với một nền kinh tế có độ mở ngày càng cao, Việt Nam không tránh khỏi tác động của CMCN 4.0 đến các lĩnh vực kinh tế, kinh tế đối ngoại mà FDI là một trọng tâm của kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Bảng: Độ mở của  nền kinh tế Việt Nam

Nguồn: Tính toán của tác giả từ số liệu xuất khẩu và GDP hiện hành từ Tổng cục Thống kê Việt Nam

Biểu đồ: Độ mở cửa của nền kinh tế Việt Nam 2008-2019

 

Hình 1: Tác động của CMCN 4.0.

Nguồn: Báo cáo “Cách mạng công nghiệp 4.0”. Bộ Khoa học công nghệ

Thứ bảy, công nghệ 4.0 với sự dịch chuyển các nhà máy FDI: CMCN 4.0 sẽ thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức, tạo lập một xã hội thông minh. Các thành tựu mới của KHCN đều được ứng dụng để tối ưu hóa quá trình sản xuất, quản lý, tiêu dùng như hạ tầng thông minh, xây dựng thông minh, dây chuyền thông minh, sản phẩm thông minh, quản trị thông minh…Với sự phát triển của số hóa sản xuất, tài nguyên thiên nhiên, lao động phổ thông chi phí thấp ngày càng mất dần lợi thế; sản xuất đang dịch chuyển từ các nước có nhiều lao động kỹ năng phổ thông và tài nguyên sang các nước có nhiều lao động trình độ cao và gần thị trường tiêu thụ. Trong tương lai, động lực tăng trưởng kinh tế sẽ là đổi mới công nghệ và sáng tạo.

Công nghệ 4.0 có bốn tác động đối với doanh nghiệp, bao gồm: (1) về kỳ vọng của khách hàng; (2) về nâng cao chất lượng sản phẩm; (3) về đổi mới hợp tác; (4) về các hình thức tổ chức. Tốc độ đổi mới và các đổ vỡ kéo theo đã liên tục gây bất ngờ ngay cả đối với các doanh nghiệp có liên kết tốt nhất và có được thông tin tốt nhất. Về phía cung, trong nhiều ngành công nghiệp, đang xuất hiện các công nghệ tạo ra những phương thức hoàn toàn mới đáp ứng các nhu cầu hiện tại và phá vỡ đáng kể các chuỗi giá trị công nghiệp hiện có. Những thay đổi lớn về phía cầu cũng đang xảy ra, như sự minh bạch ngày càng tăng, sự tham gia của người tiêu dùng, và các hình mẫu mới về hành vi của người tiêu dùng (ngày càng được xây dựng dựa trên sự truy cập vào các mạng di động và dữ liệu) buộc các công ty thích nghi với cách họ thiết kế, tiếp thị và cung cấp các sản phẩm và dịch vụ. Từ đó tạo ra sự phát triển các nền tảng công nghệ mới, cho phép kết hợp cả cung và cầu để phá vỡ cấu trúc ngành công nghiệp hiện có, ví dụ như những nền tảng trong nền kinh tế “chia sẻ” hoặc “theo yêu cầu”.

Các ngành công nghiệp sáng tạo đã tăng trưởng nhanh hơn các ngành sản xuất và dịch vụ truyền thống. Động lực chính của mức tăng trưởng này là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ đa phương tiện và viễn thông, đặc biệt là sự phát triển của điện thoại di động.

Công nghệ chế tạo dựa trên nền tảng công nghệ mới, công nghệ ứng dụng mới đã xóa mờ dần ranh giới giữa các khâu trong quy trình sản xuất. CMCN 4.0 làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất. Trước đây, các nhà máy được chuyển đến những nơi có chi phí lao động thấp để lắp ráp các linh kiện, chi tiết, còn trong CMCN 4.0, nhân công không còn được sử dụng nhiều, các khâu lắp ráp, gia công được thay thế bằng các robot, chi phí nhân công trở nên ít quan trọng. Do vậy, có thể dự báo sự dịch chuyển của các nhà máy của các tập đoàn lớn từ khu vực ASEAN hay Trung Quốc về các nước phát triển để gần thị trường tiêu thụ.

CMCN 4.0 đang tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ và sáng tạo. Vốn đầu tư ban đầu có thể không lớn nhưng mang về lợi nhuận cao và nhanh chóng. Làn sóng FDI trên thế giới sẽ thay đổi ngành nghề đầu tư nhiều hơn vào công nghệ và sáng tạo thay vì công nghiệp chế biến như hiện nay.

Thứ tám, công nghệ 4.0 với cơ cấu việc làm khu vực FDI tại nước tiếp nhận đầu tư. CMCN 4.0 thúc đẩy mạnh sự chuyển dịch cơ cấu lao động xã hội ở nhiều nước. Trong đó, ngày càng xuất hiện nhiều tầng lớp, giai cấp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, thiết kế, nghệ thuật, văn hóa, giải trí, truyền thông, giáo dục, y tế.

CMCN 4.0 tác động đến cơ cấu việc làm nói chung và như vậy cũng tác động đến việc làm của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Trước mắt, thất nghiệp có thể tăng trong các ngành sản xuất giản đơn (lắp ráp, dệt may…). Cần lưu ý, đại đa số các doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng xuất khẩu mạnh lên tới 70% trong lĩnh vực dệt may ở Việt Nam. Người lao động sẽ phải dịch chuyển từ các ngành sản xuất giản đơn sang các ngành công nghiệp mới. Tuy nhiên, trong dài hạn, CMCN 4.0 sẽ tác động trực tiếp đến các ngành sử dụng nhiều lao động trình độ thấp, do lao động được dần thay thế bằng các hệ thống điều khiển tự động, robot thông minh.

Thứ chín, công nghệ 4.0 với tình trạng gây ô nhiễm môi trường của các doanh nghiệp FDI.

Nhiều nhà nghiên cứu nhận định các tác động CMCN 4.0 đến môi trường là tích cực nhờ các công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường. Các công nghệ giám sát môi trường cũng đang phát triển nhanh, đồng thời còn được hỗ trợ bởi Internet vạn vật, giúp thu nhập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực, ví dụ thông qua các phương tiện như máy bay không người lái được kết nối bởi Internet được trang bị các camera và các bộ phận cảm ứng có khả năng thu nhập các thông tin số liệu cần thiết cho việc giám sát. Vì vậy, các dự án FDI trong tương lai sẽ bắt buộc áp dụng công nghệ 4.0 và do đó, giảm tình trạng ô nhiễm môi trường, vẫn gây ra cho các nước sở tại mà vì mục tiêu lợi nhuận mà các nhà đầu tư nước ngoài thường trốn tránh nghĩa vụ chi phí cho bảo vệ môi trường sống ở nước tiếp nhận đầu tư.

Thứ mười, công nghệ 4.0 với sản xuất của các doanh nghiệp FDI: Một số nước phát triển như Mỹ, Đức… đang có vị thế thuận lợi để dẫn đầu xu thế CMCN 4.0. Nếu việc triển khai diễn ra thành công như các dự báo hiện nay, thì từ khoảng giữa thập niên 2020 các nước phát triển sẽ có động lực lớn thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện sức cạnh tranh. Sức mạnh chính trị - kinh tế sẽ thuộc về các nước sáng tạo và làm chủ các công nghệ sản xuất lõi, chứ không phải các nước sở hữu nhiều tài nguyên và lao động. Vì vậy, nếu các nước đang phát triển không tranh thủ được các công nghệ này, thì khoảng cách với các nước phát triển sẽ bị nới rộng hơn.

Thời gian qua, các nền kinh tế đang nổi đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các nước phát triển về quy mô kinh tế (về lượng), nhưng khoảng cách về khoa học – công nghệ và chất lượng thể chế (về chất) vẫn còn lớn. Nếu các nền kinh tế đang nổi không cải cách sâu rộng về thể chế kinh tế, xã hội để tạo dựng nền kinh tế có hiệu quả, khuyến khích đổi mới và sáng tạo, thì khó có thể đuổi kịp các nước phát triển. Do vậy, việc tiếp tục tăng cường thu hút FDI vào lĩnh vực công nghệ cao vẫn là mục tiêu rất quan trọng của các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, song sẽ càng khó khăn hơn vì có sự dịch chuyển dòng vốn quay lại các nước phát triển vốn đã mạnh sẽ mạnh hơn với việc làm chủ của công nghệ 4.0.

Mười một, công nghệ 4.0 làm thay đổi tư duy và tổ chức lại các chuỗi sản xuất – giá trị của các doanh nghiệp FDI trên quy mô toàn cầu. Với tính tích hợp và linh hoạt cao, CMCN 4.0 xóa mờ dần ranh giới giữa các khâu/công đoạn và quy trình sản xuất, đặc biệt là các khâu thiết kế, gia công, lắp ráp sản phẩm chế tạo, làm thay đổi căn bản cách thức con người tạo ra sản phẩm, từ đó tạo nên “cách mạng” về tổ chức các chuỗi sản xuất – giá trị.

Hình 2: Tác động trực tiếp của công nghiệp 4.0 đến sản xuất, kinh doanh nói chung trong đó có các doanh nghiệp FDI.

Nguồn: Báo cáo “Cách mạng công nghiệp 4.0”. Bộ Khoa học công nghệ.

Mười hai, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động – xã hội. CMCN 4.0 đang thúc đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động ở nhiều nước. Đang xuất hiện ngày càng đông đảo tầng lớp/ giai cấp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học, công nghệ thiết kế, nghệ thuật, văn hóa, giải trí, truyền thông, giáo dục – đào tạo, y tế, pháp luật. Cùng với sự phát triển của CMCN 4.0 và kinh tế sáng tạo, lao động sáng tạo ngày càng chiếm vị trí chủ đạo trong lực lượng lao động xã hội. Như vậy, dòng vốn FDI cũng sẽ kéo theo sự thay đổi lĩnh vực đầu tư.

Mười ba, công nghệ 4.0 với lợi thế nguyên liệu rẻ của nước tiếp nhận đầu tư trực tiếp nước ngoài (host countries). Trước đây, các nước đang phát triển là nơi thu hút FDI dựa trên lợi thế nguyên liệu rẻ, chi phí nhân công thấp. Tuy nhiên, điều này sẽ mất dần do chính bản thân các nước này không còn các lợi thế này (chủ quan) và do CMCN 4.0 đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế và đầu tư trên quy mô toàn thế giới, trong đó có các nước đang phát triển. Các nước đang phát triển cần tập trung cho các định hướng, chính sách FDI thích ứng với bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ.

 3. Một số đề xuất

Để thích ứng tốt với các thay đổi của dòng vốn FDI vì lý do từ cuộc CMCN 4.0, rất cần có các giải pháp phù hợp, tác giả đưa ra một số đề xuất mang tính vĩ mô như sau:

Thứ nhất: Các quốc gia tiếp nhận FDI chủ động đa dạng các ngành nghề, trong đó, tập trung chuyển hướng sang ngành nghề có lao động hàm lượng chất xám cao. Việc này rất quan trọng để có thể chuẩn bị sẵn cho nhu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài trong quá trình chuyển đổi do tác động của CMCN 4.0.

Thứ hai: Có chiến lược đón đầu dòng vốn FDI thay đổi theo công nghệ 4.0 phù hợp với mục tiêu phát triển của quốc gia mình. Cực cạnh tranh lại nghiêng về các quốc gia phát triển nơi giữ công nghệ nguồn và vẫn là các quốc gia có lợi thế trong CMCN 4.0, đòi hỏi các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam cần chủ động hoàn thiện chiến lược thu hút FDI gắn với công nghệ 4.0 để đưa vào thực thi càng sớm càng tốt.

Thứ ba: Tiếp tục rà soát và bổ sung điều chỉnh các chính sách thương mại quốc tế, chính sách đầu tư quốc tế của các nước có tính đến các tác động của CMCN 4.0. Việt Nam đã có Luật đầu tư năm 2020, tuy nhiên, cần xem xét thêm đến các công cụ chính sách nhằm thu hút FDI sao cho phù hợp với xu thế diễn ra tất yếu của cách mạng công nghệ 4.0. Đến lúc này, cần có các chính sách cấu thành của chính sách đầu tư quốc tế bao gồm các ưu đãi, khuyến khích các lĩnh vực đầu tư, chính sách xúc tiến đầu tư mới gắn với bối cảnh 4.0.

Tài liệu tham khảo:

- Bộ Khoa học và Công nghệ, Báo cáo “Cách mạng công nghiệp 4.0”

- Phan Xuân Dũng (chủ biên). Công nghệ và chuyển giao công nghệ. Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2017.

- Bùi Thúy Vân (2017),  Giáo trình đầu tư quốc tế (GTNB), Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ kế hoạch và đầu tư

- Bùi Thúy Vân (2020),  Cơ hội và thách thức của công nghệ 4.0 đến tuyển sinh và đào tạo ở Việt Nam,  Tạp chí thị trường tài chính tiền tệ, số 10

- www.gso.gov.vn

- www.moit.gov.vn

- www.most.gov.vn

- www.adb.org

Bài đăng trên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ số 14 năm 2021


Gửi bình luận
(0) Bình luận

7 xu hướng chủ đạo trong ngành bảo mật năm 2023

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong những năm gần đây, ngành bảo mật vật lý có tốc độ thay đổi nhanh chóng. Những phát triển và ứng dụng của các công nghệ tiên tiến trong ngành công nghiệp đang đi lên không ngừng này, chẳng hạn như AI, học máy nhận thức và IoT, đang phá vỡ mọi giới hạn.

Tập trung triển khai ngay các nhiệm vụ trọng tâm sau Tết

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chiều ngày 27/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về tình hình tổ chức Tết Nguyên đán năm 2023 và các nhiệm vụ trọng tâm sau Tết, thúc đẩy công việc ngay từ những ngày đầu, tháng đầu của năm mới Quý Mão,

Quan hệ Việt Nam và Vương quốc Anh nhiều tiềm năng để trở nên sâu sắc hơn

(thitruongtaichinhtiente.vn) - “Vương quốc Anh và Việt Nam đang gần gũi hơn bao giờ hết, quan hệ song phương ở mức cao chưa từng có với rất nhiều tiềm năng trong những năm tới”, khẳng định của Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam Iain Frew sau hơn 3 tháng tới Việt Nam đảm nhận nhiệm vụ.

Quyết liệt thực hiện các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trước những tác động tiêu cực từ kinh tế thế giới và trong nước, Chính phủ đã có hàng loạt chính sách, đặc biệt là các chính sách tài khóa, thuế phí, tiền tệ... qua đó, giúp cộng đồng doanh nghiệp từng bước vượt qua khó khăn, phục hồi và phát triển.

Ngân hàng Trung ương Canada tăng lãi suất, đồng thời phát tín hiệu tạm dừng tăng

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Sau khi tăng lãi suất lên mức cao nhất trong 15 năm, Ngân hàng trung ương Canada cho biết họ sẽ tạm dừng tăng thêm vào lúc này. Đây cũng là ngân hàng trung ương lớn đầu tiên phát tín hiệu ngừng tăng lãi suất.

Tăng trưởng kinh tế giúp giảm thiểu rủi ro gia tăng các ngân hàng ASEAN phải đối mặt

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Fitch cho biết, việc thắt chặt chu kỳ lãi suất vào năm 2023 sẽ làm suy yếu chất lượng tài sản của các ngân hàng ASEAN.

Xuân Phú Quý - Nhận lì xì Như Ý cùng KienlongBank

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Với mong muốn gửi trao tới khách hàng may mắn, tài lộc trong năm mới, Ngân hàng TMCP Kiên Long (KienlongBank) triển khai chương trình “Xuân Phú Quý - Lì xì Như Ý” thay cho món quà đầu năm gửi tặng “Thịnh Vượng - Đắc Lộc” tới khách hàng.

Vietagold ra mắt bộ sưu tập Tân Niên Phú Quý chào xuân 2023

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Nhân dịp Xuân Quý Mão và ngày Vía Thần tài 2023, Công ty TNHH Vàng bạc Đá quý Việt Á (VIETAGOLD) ra mắt Bộ sưu tập Tân Niên Phú Quý với ba sản phẩm chính: Thần Tài Thịnh Vượng, Kim Miêu Cát Tường, Thần Tài Lộc Phát.

Lộc xuân cho khách hàng tham gia bảo hiểm tại Sacombank

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Từ ngày 27/1/2023 đến ngày 19/2/2023, Sacombank triển khai chương trình khuyến mãi “Bình an như ý – Lì xì lộc Xuân” dành cho khách hàng tham gia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ Dai-ichi Life Việt Nam tại các điểm giao dịch Sacombank trên toàn quốc.

Nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, năng động

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chia sẻ với Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ, ông Paul Tonkes, Phó Giám đốc Bất động sản công nghiệp, Indochina Kajima nhấn mạnh lý do lựa chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư vì nhận thấy nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, năng động, thu hút nhiều doanh nghiệp phát triển bất động sản tham gia vào thị trường.

  Món cá Niên đất võ

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Thịt cá Niên màu trắng ngà, hơi nhiều xương nhưng lại rất thơm và béo. Cá Niên có thể chế biến thành nhiều món như: cá Niên hấp, cá Niên luộc, gỏi cá Niên và cá Niên nướng trui. Đặc biệt ngon và bổ nhất của con cá Niên là bộ lòng....

Chùm thơ Xuân 2

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong không khi ngập tràn cảm xúc và niềm vui đón chào năm mới, tiếp nối chùm thơ xuân đã giới thiệu với bạn đọc trong ngày mùng 2 Tết Quý Mão 2023, Tạp chí Thj trường Tài chính Tiền tệ gửi tới bạn đọc chùm thơ xuân của các tác giả: Nguyễn Xuân Mẫn; Đỗ Thị Thu; Nguyễn Ngọc Hưng; Hạ Vy; Nguyễn Minh Thuận; Trần Thanh Thoa; Lâm Hùng Cường.

Hình tượng Mèo trong nghệ thuật thế giới

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Loài mèo - kể cả mèo hoang và mèo nhà - có những mối liên hệ mật thiết với con người. Song, trải qua hàng nghìn năm, mối quan hệ giữa người và mèo có những thay đổi lớn.

Các kỷ lục về Mèo

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Mèo là loài vật phổ biến và quen thuộc bậc nhất đối với con người. Được nuôi trên khắp thế giới, có số lượng đông đảo, chủng loại đa dạng, hoạt động nhanh nhẹn, cấu tạo và khả năng sinh học phong phú, nên mèo tạo lập được nhiều kỷ lục thú vị, độc đáo, đáng để chúng ta ngạc nhiên…

7 xu hướng chủ đạo trong ngành bảo mật năm 2023

Công nghệ - T.Mai - 14:29 28/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong những năm gần đây, ngành bảo mật vật lý có tốc độ thay đổi nhanh chóng. Những phát triển và ứng dụng của các công nghệ tiên tiến trong ngành công nghiệp đang đi lên không ngừng này, chẳng hạn như AI, học máy nhận thức và IoT, đang phá vỡ mọi giới hạn.

​Tích cực, khẩn trương triển khai các nhiệm vụ của ngành Ngân hàng năm 2023

Hoạt động ngân hàng - P.V - 11:50 28/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Ngày 27/1, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Thị Hồng và Ban Lãnh đạo NHNN đã gặp mặt, động viên lãnh đạo, cán bộ một số tổ chức tín dụng nhân ngày làm việc đầu tiên của Xuân Quý Mão.

Tập trung triển khai ngay các nhiệm vụ trọng tâm sau Tết

Tin tức - 10:15 28/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chiều ngày 27/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về tình hình tổ chức Tết Nguyên đán năm 2023 và các nhiệm vụ trọng tâm sau Tết, thúc đẩy công việc ngay từ những ngày đầu, tháng đầu của năm mới Quý Mão,

Quan hệ Việt Nam và Vương quốc Anh nhiều tiềm năng để trở nên sâu sắc hơn

Kết nối - Phan Mai - 08:41 28/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - “Vương quốc Anh và Việt Nam đang gần gũi hơn bao giờ hết, quan hệ song phương ở mức cao chưa từng có với rất nhiều tiềm năng trong những năm tới”, khẳng định của Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam Iain Frew sau hơn 3 tháng tới Việt Nam đảm nhận nhiệm vụ.

TS. Nguyễn Đức Độ: Sự kiên định của Ngân hàng Nhà nước đã tạo nên uy tín và niềm tin

Nghiên cứu - Trao đổi - Lan Nguyễn  (thực hiện) - 07:15 28/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Kinh tế Việt Nam đi qua năm 2022 đầy thách thức. Trong bối cảnh đó, để duy trì sự ổn định về tài chính - tiền tệ, TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng, Viện Kinh tế Tài chính - Học viện Tài chính nhận định, bên cạnh sự chủ động, linh hoạt cũng như nguồn lực sẵn sàng can thiệp, điều quan trọng không kém là sự kiên định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đối với mục tiêu ổn định vĩ mô. Sự kiên định tạo nên uy tín, niềm tin và đó cũng là một dạng nguồn lực.

​Thủ tướng Chính phủ ghi nhận và đánh giá cao đóng góp của ngành Ngân hàng

Hoạt động ngân hàng - P.V - 19:24 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chiều ngày 27/1, tại Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Thủ tướng Phạm Minh Chính đã dự cuộc gặp mặt nhân dịp đầu Xuân mới và giao nhiệm vụ cho cán bộ, công chức, viên chức ngành ngân hàng.

Thu hút vốn cho các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Hoạt động ngân hàng - P.V (ghi) - 13:30 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Hầu hết các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn ở Việt Nam cho đến nay đều do các công ty trong nước phát triển. phần lớn các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo của Việt Nam đều đến từ các nguồn trong nước. Thị trường vốn trong nước với lãi suất cho vay (trước đây) trong khoảng 10% đã cung cấp số vốn cần thiết để khởi động các dự án theo các biểu giá điện hỗ trợ (FiT), tương tự như các thị trường mới nổi khác.

Xuân Phú Quý - Nhận lì xì Như Ý cùng KienlongBank

Sản phẩm, dịch vụ - PV - 13:30 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Với mong muốn gửi trao tới khách hàng may mắn, tài lộc trong năm mới, Ngân hàng TMCP Kiên Long (KienlongBank) triển khai chương trình “Xuân Phú Quý - Lì xì Như Ý” thay cho món quà đầu năm gửi tặng “Thịnh Vượng - Đắc Lộc” tới khách hàng.

Vietagold ra mắt bộ sưu tập Tân Niên Phú Quý chào xuân 2023

Doanh nghiệp - Bùi Trang - 13:03 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Nhân dịp Xuân Quý Mão và ngày Vía Thần tài 2023, Công ty TNHH Vàng bạc Đá quý Việt Á (VIETAGOLD) ra mắt Bộ sưu tập Tân Niên Phú Quý với ba sản phẩm chính: Thần Tài Thịnh Vượng, Kim Miêu Cát Tường, Thần Tài Lộc Phát.

Lộc xuân cho khách hàng tham gia bảo hiểm tại Sacombank

Sản phẩm, dịch vụ - Huyền My - 12:39 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Từ ngày 27/1/2023 đến ngày 19/2/2023, Sacombank triển khai chương trình khuyến mãi “Bình an như ý – Lì xì lộc Xuân” dành cho khách hàng tham gia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ Dai-ichi Life Việt Nam tại các điểm giao dịch Sacombank trên toàn quốc.

Quyết liệt thực hiện các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi

Các Hiệp hội ngành, nghề - Bùi Trang (ghi) - 08:40 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trước những tác động tiêu cực từ kinh tế thế giới và trong nước, Chính phủ đã có hàng loạt chính sách, đặc biệt là các chính sách tài khóa, thuế phí, tiền tệ... qua đó, giúp cộng đồng doanh nghiệp từng bước vượt qua khó khăn, phục hồi và phát triển.

Tăng trưởng kinh tế giúp giảm thiểu rủi ro gia tăng các ngân hàng ASEAN phải đối mặt

Nhìn ra thế giới - H.Y - 08:34 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Fitch cho biết, việc thắt chặt chu kỳ lãi suất vào năm 2023 sẽ làm suy yếu chất lượng tài sản của các ngân hàng ASEAN.

Ngân hàng Nhà nước đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, thận trọng

Nghiên cứu - Trao đổi - Linh Ly (thực hiện) - 06:21 27/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong cuộc trò chuyện đầu năm với Tạp chí Thị trường Tài chính tiền tệ xung quanh thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thị trường chứng khoán, hoạt động ngân hàng…, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương đánh giá, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, thận trọng, thích ứng kịp thời với diễn biến của thị trường trong nước và quốc tế.

Ngân hàng Trung ương Canada tăng lãi suất, đồng thời phát tín hiệu tạm dừng tăng

Nhìn ra thế giới - H.Y - 15:38 26/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Sau khi tăng lãi suất lên mức cao nhất trong 15 năm, Ngân hàng trung ương Canada cho biết họ sẽ tạm dừng tăng thêm vào lúc này. Đây cũng là ngân hàng trung ương lớn đầu tiên phát tín hiệu ngừng tăng lãi suất.

Kinh tế Hàn Quốc lần đầu suy giảm kể từ quý II/2020

Nhìn ra thế giới - H.Y - 14:10 26/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Xuất khẩu và tiêu dùng cá nhân sụt giảm khiến ​​nền kinh tế lớn thứ tư châu Á bị thu hẹp lần đầu tiên sau 2 năm rưỡi.

Chưa đến 10% tài trợ toàn cầu cho lĩnh vực năng lượng dành cho năng lượng tái tạo

(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong số 2,5 nghìn tỷ USD được tài trợ cho các công ty năng lượng, chỉ có 178 tỷ USD dành cho các hoạt động liên quan đến năng lượng sạch.

Các cam kết cho vay nước ngoài của Trung Quốc giảm dần khi điều chỉnh sang cách tiếp cận "nhỏ là đẹp"

Nhìn ra thế giới - Vân Anh - 12:38 26/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chỉ có 28 cam kết cho vay mới được ghi nhận vào năm 2020 và 2021, với tổng giá trị là 10,5 tỷ USD.

Việt Nam có vị thế tốt hơn trong khu vực ASEAN

Vấn đề - Nhận định - Minh Thảo (ghi) - 10:00 26/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với một giai đoạn tăng trưởng chậm và lạm phát cao kéo dài, Đông Nam Á là một điểm sáng tích cực, với những điều kiện cơ sở vững chắc, tốc độ tăng trưởng nhanh và một tương lai tươi sáng. HSBC tin rằng Việt Nam có vị thế tốt hơn những quốc gia khác trong khu vực

Nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, năng động

Doanh nhân - Bùi Trang (thực hiện) - 09:30 26/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Chia sẻ với Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ, ông Paul Tonkes, Phó Giám đốc Bất động sản công nghiệp, Indochina Kajima nhấn mạnh lý do lựa chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư vì nhận thấy nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, năng động, thu hút nhiều doanh nghiệp phát triển bất động sản tham gia vào thị trường.

​Thủ tướng kiểm tra, đôn đốc dự án cao tốc Tuyên Quang-Phú Thọ, chúc Tết công nhân và người dân khu tái định cư

Tin tức - P.V - 19:46 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Sáng ngày 25/1 (mùng 4 Tết Quý Mão), Thủ tướng Phạm Minh Chính đi kiểm tra, đôn đốc dự án cao tốc Tuyên Quang-Phú Thọ, thăm chúc Tết cán bộ, công nhân viên tham gia dự án và bà con nhân dân khu tái định cư của dự án.

  Món cá Niên đất võ

Thư giãn - Tấn Tuấn - 16:30 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Thịt cá Niên màu trắng ngà, hơi nhiều xương nhưng lại rất thơm và béo. Cá Niên có thể chế biến thành nhiều món như: cá Niên hấp, cá Niên luộc, gỏi cá Niên và cá Niên nướng trui. Đặc biệt ngon và bổ nhất của con cá Niên là bộ lòng....

Chùm thơ Xuân 2

Văn hóa - 15:00 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Trong không khi ngập tràn cảm xúc và niềm vui đón chào năm mới, tiếp nối chùm thơ xuân đã giới thiệu với bạn đọc trong ngày mùng 2 Tết Quý Mão 2023, Tạp chí Thj trường Tài chính Tiền tệ gửi tới bạn đọc chùm thơ xuân của các tác giả: Nguyễn Xuân Mẫn; Đỗ Thị Thu; Nguyễn Ngọc Hưng; Hạ Vy; Nguyễn Minh Thuận; Trần Thanh Thoa; Lâm Hùng Cường.

[Infographic] Những yếu tố định hình kinh tế thế giới năm 2023

Nhìn ra thế giới - TTXVN - 10:39 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Theo các chuyên gia, 5 yếu tố được dự báo có thể sẽ định hình kinh tế thế giới năm 2023, sau khi thế giới trải qua năm 2022 với nhiều thay đổi lớn.

Hình tượng Mèo trong nghệ thuật thế giới

Thư giãn - Văn Thanh - 10:30 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - Loài mèo - kể cả mèo hoang và mèo nhà - có những mối liên hệ mật thiết với con người. Song, trải qua hàng nghìn năm, mối quan hệ giữa người và mèo có những thay đổi lớn.

Thanh toán số còn nhiều dư địa để phát triển mạnh mẽ

Công nghệ - Phan Mai - Đỗ Trang (thực hiện) - 07:29 25/01/2023
(thitruongtaichinhtiente.vn) - “Nếu như châu Á - Thái Bình Dương là một trong những khu vực có tỉ lệ chấp nhận các giải pháp thanh toán số cao nhất trên thế giới, thì Việt Nam luôn là một trong những thị trường đầy hứa hẹn đối với lĩnh vực thanh toán số ở khu vực này”, khẳng định của bà Winnie Wong - Giám đốc Quốc gia Mastercard tại Việt Nam, Campuchia và Lào với phóng viên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ.
Xem thêm
Tạp chí Thị trường Tài chính - Tiền tệ
  • Cơ quan ngôn luận của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam
  • Tổng biên tập: Trần Thị Thanh Bích
  • Địa chỉ: 193 Bà Triệu, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
  • Điện thoại: (024) 382 186 85; 397 423 09; 382 186 83
  • Email liên hệ: taichinhtiente@yahoo.com
  • ISSN 1859-2805
  • Giấy phép hoạt động Số: 30/GP-BTTTT cấp ngày 23 tháng 01 năm 2019
2018 Bản quyền thuộc về Tạp chí Thị trường Tài chính - Tiền tệ. Không được sao chép khi chưa được chấp thuận bằng văn bản
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO