Nghị quyết 68-NQ/TW: Đột phá thể chế để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng nhất

Thay đổi đột phá về quan điểm và lời giải cho bài toán thể chế

Chia sẻ tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” diễn ra ngày 6/5, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế đã của Quốc hội đã nhìn lại hành trình phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam và chỉ ra một sự thay đổi đột phá về quan điểm từ năm 1986 đến nay.

Theo ông Hiếu, nếu như năm 1986 chúng ta mới bắt đầu xóa bỏ thành kiến, thì đến năm 2021, kinh tế tư nhân được xác định là “một động lực quan trọng” và dự kiến đến năm 2026 sẽ khẳng định vị thế là “một động lực quan trọng nhất”. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 68-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành với những giải pháp toàn diện và mạnh mẽ, tập trung vào việc đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật, khơi thông nguồn lực.

Ông Hiếu nhấn mạnh trọng tâm của Nghị quyết 68-NQ/TW là: “Xoá bỏ các rào cản hành chính, cơ chế xin - cho và tư duy “không quản được thì cấm”, cắt giảm thời gian và chi phí tuân thủ”. Nghị quyết cũng đề ra các giải pháp cụ thể như có cơ chế đặc thù để xử lý các dự án, hợp đồng tồn đọng kéo dài nhiều năm; chấm dứt tình trạng cơ quan nhà nước chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Đặc biệt, một nguyên tắc quan trọng trong xử lý các vụ việc dân sự kinh tế được xác lập là ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước; miễn thanh tra nếu tuân thủ tốt.

Sự chuyển đổi này là vô cùng cấp thiết khi nhìn vào thực trạng năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt hiện nay. TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Vietnam cho biết, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động nhưng chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng. Trong số đó, chỉ hơn 300 doanh nghiệp là nhà cung cấp cho các tập đoàn đa quốc gia (MNC) và vỏn vẹn hơn 100 doanh nghiệp là nhà cung cấp cấp 1. Đáng chú ý, 64,7% doanh nghiệp chưa chuẩn bị về công nghệ và quy trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu vẫn nằm ở công đoạn lắp ráp, gia công – nơi tạo ra giá trị gia tăng thấp nhất trong “biểu đồ đường cong nụ cười”.

Những rào cản về thể chế chính là nguyên nhân kìm hãm sức bật này. TS. Lê Duy Bình chỉ ra rằng, hệ thống pháp luật còn “thiếu đồng bộ, chồng chéo gây rủi ro cho doanh nghiệp”, cùng với đó là những cản trở về thủ tục hành chính liên quan đến thuế, hải quan và kiểm tra chuyên ngành.

Do đó, việc “thể chế hóa quyết liệt” thông qua các luật sửa đổi và nghị định mới, sẽ là đòn bẩy để doanh nghiệp tự tin đầu tư dài hạn.

“Cải cách thể chế mang lại áp lực cạnh tranh lớn, đồng nghĩa với nguy cơ đào thải nhưng cũng là cơ hội bứt phá vươn lên của chính các doanh nghiệp”, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Từ hạ tầng nguồn lực đến hành động thực chất của doanh nghiệp

Để Nghị quyết 68-NQ/TW đi vào cuộc sống, không chỉ cần trợ lực từ thể chế mà còn cần sự vận động tự thân của doanh nghiệp trong việc giải quyết ba bài toán then chốt: Vốn, lao động và công nghệ.

Về bài toán vốn, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc SSI, chỉ ra một nghịch lý rằng, khu vực tư nhân đóng góp 50-55% GDP và tạo ra 85% việc làm nhưng lại khó tiếp cận vốn nhất. Hiện nay, dư nợ tín dụng ngân hàng/GDP của Việt Nam ở mức 146%, thuộc nhóm cao nhất khu vực, tạo ra sự mất cân đối kỳ hạn nghiêm trọng khi 80% vốn huy động là ngắn hạn nhưng dư nợ cho vay trung - dài hạn chiếm đến 50%.

“Kênh tín dụng ngân hàng không thể tiếp tục là trụ cột duy nhất cho phát triển kinh tế tư nhân. Chúng ta cần một “đường cao tốc vốn” mới. Trong đó, các công ty chứng khoán đóng vai trò bản lề giúp chuẩn hóa doanh nghiệp, thiết kế cấu trúc vốn phù hợp và kết nối với dòng vốn dài hạn quốc tế”, ông Thông chia sẻ quan điểm.

Đồng quan điểm, ông Trần Hoài Nam, Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank cho rằng, ngân hàng cần dịch chuyển vai trò từ cung ứng vốn truyền thống sang kiến tạo năng lực tài chính cho doanh nghiệp.

Theo ông Nam, tăng trưởng phải đi cùng ổn định vĩ mô và không đánh đổi chất lượng lấy tăng trưởng ngắn hạn. Thực tiễn tại HDBank cho thấy, việc thiết kế giải pháp tài chính theo chuỗi giá trị và tài trợ cho các lĩnh vực ưu tiên như logistics, nông nghiệp xanh đã giúp doanh nghiệp nâng chuẩn để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Bên cạnh vốn, chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trong thời đại công nghiệp 4.0. TS. Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển doanh nghiệp (VCCI), cảnh báo về sự chậm trễ của các doanh nghiệp trong việc chuẩn bị lực lượng lao động: “42,7% doanh nghiệp vẫn chưa có chuẩn bị gì cho công nghiệp 4.0”.

Ông Huân nhấn mạnh, công thức năng lực tương lai phải bao gồm kỹ năng số, kỹ năng tư duy, kỹ năng xã hội, khả năng tự học. Do đó, doanh nghiệp cần tuyển dụng theo năng lực thay vì bằng cấp và xây dựng một tổ chức học tập để thích ứng với chu kỳ kỹ năng ngày càng ngắn lại.

Cuối cùng, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và thoát bẫy “giá rẻ - lợi nhuận thấp”, TS. Lê Duy Bình khẳng định doanh nghiệp Việt không còn lựa chọn nào khác ngoài chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các thị trường lớn như Mỹ, EU sẽ áp thuế carbon (CBAM) từ năm 2026 và coi ESG là tiêu chí xếp hạng nhà cung cấp.

“Không xanh, thiếu trách nhiệm xã hội đồng nghĩa với việc bị loại khỏi thị trường. Doanh nghiệp cần chủ động đạt các chứng chỉ quốc tế như ISO 14001 hay SA 8000 như những “giấy thông hành” bắt buộc”, ông Bình cảnh báo.

Các chuyên gia kết luận rằng, Nghị quyết 68-NQ/TW có thể phát huy hiệu quả hay không phụ thuộc vào sự phối hợp nhịp nhàng giữa Nhà nước và thị trường. Khi “Nhà nước và kinh tế tư nhân cùng vỗ tay một nhịp”, Nhà nước kiến tạo bằng thể chế minh bạch, doanh nghiệp chủ động nâng chuẩn nội tại, đó chính là lúc khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực bứt phá đưa Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới.