Trung Quốc đang đứng trước ngã ba đường về tài chính: Ổn định tăng trưởng trong khi đảm bảo sự ổn định lâu dài

Đây là những nhận định của ông Jae Young Lee, nhóm trưởng và chuyên gia kinh tế chính; ông Dek Joe Sum, chuyên gia kinh tế của Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN+3 về thực trạng tài chính của Trung Quốc hiện nay.

Hai nhà kinh tế của AMRO cho rằng, một số người kêu gọi kích thích kinh tế mạnh mẽ hơn, cho rằng cần hỗ trợ tài khóa mạnh mẽ hơn để củng cố nhu cầu tư nhân đang ở mức yếu và giảm thiểu những bất lợi từ bên ngoài. Tuy nhiên, những người khác cảnh báo rằng chi tiêu mạnh tay có thể làm tăng nợ công và làm suy yếu tính bền vững tài khóa. Một số người ủng hộ cải cách tài khóa mang tính cơ cấu để tăng cường khả năng phục hồi lâu dài, trong khi những người khác lại kêu gọi ưu tiên tăng trưởng theo định hướng thị trường hơn là mở rộng vai trò của nhà nước.

Nhưng có lẽ câu hỏi phù hợp hơn không phải là Trung Quốc có thể chi bao nhiêu, mà là nước này có thể phân bổ nguồn lực tài chính một cách khôn ngoan, hiệu quả và minh bạch như thế nào để vượt qua những khó khăn ngắn hạn trong khi vẫn đảm bảo khả năng phục hồi kinh tế và ổn định xã hội lâu dài.

Áp lực gia tăng và biến dạng kết cấu

Triển vọng tài chính của Trung Quốc đang đối mặt với một số thách thức về mặt cấu trúc. Sự điều chỉnh trong lĩnh vực bất động sản đã làm suy yếu tài chính của chính quyền địa phương, đặc biệt là do doanh thu bán đất giảm, làm xói mòn nguồn thu của chính quyền địa phương vốn từ lâu đã phụ thuộc vào tăng trưởng bất động sản và phát triển đô thị bằng vốn vay.

Việc vay nợ ngoài ngân sách tràn lan của các công cụ tài chính chính quyền địa phương (LGFV)—mặc dù có dấu hiệu giảm bớt vào năm 2024 do những nỗ lực chính sách gần đây—phản ánh sự mất cân bằng về mặt cấu trúc giữa trách nhiệm chi tiêu và nguồn thu ổn định, làm phức tạp thêm việc giám sát tài chính và quản lý rủi ro.

Hơn nữa, dân số Trung Quốc đang già hóa nhanh chóng đang làm gia tăng áp lực tài chính dài hạn. Với hơn 15% dân số hiện nay trên 65 tuổi - con số dự kiến sẽ vượt quá 30% vào năm 2050 - áp lực lên hệ thống lương hưu và chăm sóc sức khỏe đang ngày càng gia tăng. Trong khi đó, căng thẳng thương mại toàn cầu gia tăng - đặc biệt là với Hoa Kỳ - và môi trường bên ngoài phân mảnh hơn cũng đang tạo ra nhiều bất ổn hơn cho kế hoạch tài khóa, hiệu suất xuất khẩu và triển vọng tăng trưởng chung.

Duy trì không gian tài chính vừa phải

Bất chấp những thách thức này, Trung Quốc vẫn duy trì được dư địa tài khóa vừa phải, đặc biệt là ở cấp trung ương. Không giống như chính quyền địa phương, chính quyền trung ương duy trì bảng cân đối kế toán tương đối lành mạnh với tỷ lệ nợ là 25,6% và các khoản nợ ngoài ngân sách ở mức tối thiểu.

Mặc dù nợ công của chính phủ nói chung đã tăng nhanh chóng kể từ đại dịch, từ 37,9% năm 2019 lên 60,9% GDP vào năm 2024, nhưng vẫn tương đối thấp theo tiêu chuẩn quốc tế. Điều này tạo điều kiện cho chính quyền trung ương thực hiện chính sách tài khóa mở rộng và, nếu cần thiết, triển khai các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu, chống chu kỳ.

Ngoài ra, Trung Quốc còn được hưởng lợi từ nguồn tiết kiệm nội địa dồi dào và hệ thống ngân hàng phần lớn do nhà nước định hướng, mang lại cho chính quyền trung ương sự linh hoạt đáng kể trong việc tài trợ cho vay công với chi phí hợp lý và duy trì ổn định tài chính. Trong khi đó, lạm phát được kiềm chế tạo điều kiện cho kinh tế vĩ mô triển khai các biện pháp tài khóa mở rộng với ít rủi ro quá nhiệt hoặc gây ra dòng vốn chảy ra ngoài.

Tuy nhiên, Trung Quốc không chỉ cần thêm kích thích. Đó là những kích thích tốt hơn - các biện pháp tài khóa có mục tiêu và hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ các lĩnh vực yếu kém theo chu kỳ, đồng thời phù hợp chiến lược với các mục tiêu phát triển dài hạn, bao gồm đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và công bằng xã hội, các chuyên gia của AMRO nhận định.

Đang diễn ra thay đổi trong chiến lược

Có những dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đã bắt đầu điều chỉnh hướng đi. Chính phủ đang dần chuyển hướng từ chính sách kích thích nặng về cơ sở hạ tầng sang đầu tư vào chuyển đổi số, tiêu dùng, nâng cấp công nghiệp, giảm phát thải carbon và phục hồi xã hội - những trụ cột chính của tăng trưởng chất lượng cao.

Đồng thời, chính sách tài khóa đã trở nên chủ động và phản chu kỳ hơn, tập trung hơn vào hỗ trợ kịp thời và có mục tiêu để ổn định cầu trong bối cảnh bất ổn bên ngoài gia tăng. Cải cách tài khóa, bao gồm giải quyết mất cân bằng tài khóa theo chiều dọc giữa chính quyền trung ương và địa phương, tăng cường công khai ngân sách và cải thiện giám sát nợ công địa phương, báo hiệu một cách tiếp cận kỷ luật và chiến lược hơn trong quản lý tài khóa.

Sự phối hợp giữa các công cụ tài khóa và bán tài khóa cũng đã được cải thiện. Các ngân hàng chính sách ngày càng được giao nhiệm vụ cung cấp hỗ trợ có mục tiêu phù hợp với chiến lược quốc gia, giúp thu hẹp khoảng cách giữa các mục tiêu chính sách và việc triển khai thực tế, đồng thời giảm thiểu sự phân mảnh.

Biến thách thức thành cơ hội

Nếu được quản lý một cách khôn ngoan, những thách thức tài chính hiện tại của Trung Quốc có thể trở thành chất xúc tác cho các cải cách tài chính và cơ cấu có ý nghĩa, các chuyên gia lưu ý.

Chính phủ có thể huy động nguồn lực tài chính trực tiếp vào đổi mới xanh, năng lượng sạch và sản xuất công nghệ cao - đẩy nhanh quá trình chuyển đổi cơ cấu và nâng cao khả năng cạnh tranh lâu dài.

Đồng thời, việc đầu tư nhiều hơn vào chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bảo trợ xã hội có thể thúc đẩy tiêu dùng cá nhân bằng cách giảm bớt gánh nặng tài chính cho hộ gia đình, cải thiện an ninh thu nhập và tăng cường niềm tin - đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tâm lý hộ gia đình yếu kém và tình trạng bất ổn bên ngoài gia tăng.

Minh bạch và uy tín sẽ là chìa khóa. Một khuôn khổ tài khóa cởi mở, dễ dự đoán và dựa trên quy tắc hơn có thể khôi phục niềm tin của các hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà đầu tư - củng cố kỳ vọng, cải thiện hiệu quả chính sách và giảm thiểu bất ổn.

Con đường thận trọng phía trước

Mặc dù năng lực tài chính của Trung Quốc vẫn mạnh, nhưng hạn chế cơ bản hơn có thể nằm ở hiệu quả của chính sách tài khóa. Việc phụ thuộc hiện nay vào nguồn tài chính và đầu tư của chính quyền địa phương thiếu minh bạch, phân mảnh với lợi nhuận kinh tế hoặc xã hội thấp có nguy cơ làm suy yếu cả hiệu quả và niềm tin, đồng thời làm xói mòn niềm tin của công chúng và niềm tin của thị trường theo thời gian.

Bây giờ là lúc chuyển hướng từ chính sách kích thích theo chiều rộng sang các biện pháp chi tiêu có tác động lớn, minh bạch và có trách nhiệm; từ các biện pháp mang tính phản ứng, đối phó sang các cải cách cơ cấu giúp các công cụ tài chính phù hợp hơn với các ưu tiên quốc gia dài hạn của Trung Quốc - đổi mới, tăng trưởng xanh và công bằng xã hội.

Vào thời điểm quan trọng này, Trung Quốc không chỉ có cơ hội ổn định tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn đặt nền móng cho một lộ trình phát triển năng động, bền vững và linh hoạt hơn trong những năm tới. Việc điều hướng thành công quá trình chuyển đổi này sẽ đòi hỏi sự điều chỉnh chính sách khéo léo, minh bạch hơn và cải cách cơ cấu để giải quyết những điểm yếu tiềm ẩn.