BIS cảnh báo rủi ro về ổn định tài khóa và tài chính trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều áp lực

Báo cáo Kinh tế Thường niên năm 2026 của BIS nêu rõ, các nhà hoạch định chính sách cần ưu tiên ổn định giá cả, củng cố sự ổn định tài chính, đảm bảo nền tảng tiền tệ và tài khóa vững chắc, đồng thời thực hiện các cải cách để duy trì tăng trưởng bền vững.

Ông Pablo Hernández de Cos, Tổng Giám đốc BIS, nhận định: "Các hành động chính sách cần bổ trợ lẫn nhau để tránh tạo ra những tác động trái chiều đối với nền kinh tế toàn cầu. Suy cho cùng, thành công phụ thuộc vào nền tảng tài khóa và tài chính vững chắc."

"Các nhà hoạch định chính sách cần hành động ngay lúc này. Sự chậm trễ sẽ chỉ khiến các biện pháp điều chỉnh cần thiết trở nên tốn kém hơn và làm gia tăng nguy cơ phải đối mặt với những sự đánh đổi khó khăn trong tương lai. Bằng cách giải quyết các thách thức này ngay hôm nay, chúng ta có thể góp phần bảo vệ sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu trong những năm tới", ông Pablo Hernández de Cos cho biết.

Những điểm yếu về tài chính, cùng với những thay đổi cấu trúc trong thị trường nợ công, đang tạo ra rủi ro ngày càng tăng đối với sự ổn định tài chính. Vai trò ngày càng mở rộng của các tổ chức phi ngân hàng, chẳng hạn như các quỹ đầu cơ, có thể khuếch đại và đẩy nhanh sự lan truyền của căng thẳng thị trường, đặc biệt là ở một số nền kinh tế lớn. Điều này tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với các ngân hàng trung ương.

Báo cáo nêu cho đến đầu năm nay, nền kinh tế toàn cầu đã chứng tỏ khả năng phục hồi mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi sự lạc quan xung quanh tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại toàn cầu mạnh mẽ một cách đáng ngạc nhiên. Đầu tư liên quan đến AI và những kỳ vọng liên quan đến việc tăng năng suất đã kích thích hoạt động kinh tế và giữ cho các điều kiện tài chính thuận lợi. Việc đóng cửa lịch sử eo biển Hormuz sau đó đã gây ra một cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng và các nguyên liệu thô khác, đặt ra một mối đe dọa mới đối với triển vọng toàn cầu. Mặc dù có những dấu hiệu giảm bớt căng thẳng địa chính trị và giá dầu giảm đáng kể, tác động của sự gián đoạn này có thể vẫn còn kéo dài.

Báo cáo phân tích 4 áp lực cần được khẩn trương quan tâm:

Một là, Lạm phát đã gia tăng. Trong bối cảnh các cú sốc tiêu cực về nguồnlcung xảy ra thường xuyên hơn, một rủi ro then chốt là lạm phát cao có thể trở nên dai dẳng nếu kỳ vọng lạm phát không còn được neo giữ ổn định. Điều này có thể duy trì áp lực lạm phát ngay cả khi dòng chảy năng lượng và giá dầu trở lại mức bình thường sau khi Eo biển Hormuz được mở lại.

Hai là, sự lạc quan xung quanh trí tuệ nhân tạo (AI) có thể không kéo dài, bất chấp tiềm năng thúc đẩy năng suất trong tương lai. Đợt gia tăng chi tiêu vốn hiện nay có thể trở nên thiếu bền vững nếu các nút thắt nguồn cung kìm hãm sản xuất. Ngoài ra, sự cạnh tranh gay gắt để giành vị thế dẫn đầu thị trường có thể dẫn đến tình trạng đầu tư quá mức, tương tự như những gì đã xảy ra trong các làn sóng đổi mới trước đây.

Ba là, những lỗ hổng trong hệ thống tài chính vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Tính thanh khoản tại các thị trường trái phiếu chủ chốt có thể trở nên kém ổn định hơn do định giá tài sản ở mức cao và tâm lý chủ quan của nhà đầu tư. Việc huy động vốn cho lĩnh vực AI ngày càng dựa nhiều vào đòn bẩy tài chính, đi kèm với những mối liên kết phức tạp trong chuỗi cung ứng AI.

Bốn là, nợ công ở mức cao kỷ lục cùng lãi suất tăng đang gây áp lực lên tình hình tài chính công của nhiều nền kinh tế, khiến các chính phủ có ít dư địa hơn để ứng phó với các cuộc suy thoái hoặc khủng hoảng trong tương lai.

"Mối liên hệ mới giữa sự ổn định tài khóa và tài chính có thể dẫn đến những đợt sụt giảm giá trị trái phiếu chính phủ thường xuyên và mạnh hơn. Việc định giá lại này có thể nhanh chóng thắt chặt các điều kiện tài chính và gây áp lực lên nhu cầu, tạo ra những tác động khó lường đối với lạm phát cũng như làm phức tạp thêm quá trình điều chỉnh chính sách tiền tệ. Tình trạng này cũng có thể buộc các ngân hàng trung ương phải can thiệp để xoa dịu căng thẳng thị trường, kéo theo những tác động phụ đối với kỷ luật thị trường và kỷ luật tài khóa," ông Frank Smets, Quyền Giám đốc Bộ phận Tiền tệ và Kinh tế của BIS nhận định.